Moeders in noodsituaties

In Zuid-Sudan is sinds 3 jaar officieel een einde gekomen aan een oorlog die bijna 20 jaar duurde. Voor de bevolking is er weinig verbeterd. Zuid-Sudan behoort tot de minst ontwikkelde gebieden van de wereld, het is nog steeds onrustig en medische voorzieningen zijn schaars.

Elke dag loopt Mary (50) met een bos stro op haar hoofd en een bundel hout in haar armen naar de markt. Het is 45 graden in de zon en ze heeft pijn in haar buik van de honger. Ze heeft al een maand niets verkocht.

De baby van Nyabuol Jock (28) was ziek, dus kwam ze naar het Artsen zonder Grenzen ziekenhuis in Nasir. Ze had nog net genoeg geld voor de boot heen. Twee dagen lopen met twee jonge kinderen is geen doen, dus nu verkoopt ze water om geld te verdienen voor de terugreis.

Voor de oorlog had zuidelijk Sudan al een ernstig tekort aan voorzieningen op het gebied van infrastructuur en gezondheidszorg; tientallen jaren geweld heeft het weinige dat er was, verwoest. Bovendien is er een schreeuwend tekort aan medisch personeel. Diarree, longontsteking, malaria en mazelen leiden tot ondervoeding bij kinderen. Tuberculose is een van de voornaamste doodsoorzaken onder volwassenen.

Phoebe Uvoo, verloskundige Artsen zonder Grenzen: 'Vrouwen komen pas heel laat naar ons toe: alleen als ze echt grote problemen hebben. Vaak na uren of zelfs dagen thuis proberen te bevallen. En er zijn zó weinig medische voorzieningen, dat het voor kan komen dat een zwangere vrouw twee volle dagen moet lopen naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis.'
De kraamsterfte in zuidelijk Sudan is een van de hoogste ter wereld: 2 op elke 100 vrouwen overleven de bevalling niet. Ter vergelijking: in Nederland is de kraamsterfte 16 op de 100.000 bevallingen.

Belspura Yogi (25) heeft vijf kinderen. Haar dochtertje van zes, Ranjana, verbrandde haar rug en billen bij het spelen. Belspura zette haar in een bamboe mand en droeg haar daarin naar het ziekenhuis in Kalikot waar Artsen zonder Grenzen werkt. Het was een tocht van 7 uur lang.

In de beroemde toeristenbestemming Nepal speelde zich 11 jaar lang een gewapend conflict af tussen Maoïstische opstandelingen en regeringstroepen. Duizenden levens zijn verloren gegaan. Sinds 2006 is er officieel vrede, maar ondanks recente verkiezingen is de situatie in het zuiden nog steeds niet stabiel.

Duda (35) en Laksmi (48) zijn zussen. Allebei hun echtgenoten zijn vermoord. Samen zorgen ze voor 8 kinderen. Soms kwamen de Maoïsten naar hen toe, voor eten. 'We zijn niet bang meer voor ze, ze hebben alles al van ons afgenomen. We worden boos en schelden ze uit.'

Ooit hadden Deu Kala (55) en haar man een hotel. Bij een gevecht tussen rebellen en regeringsleger kwam hij om. Hij werd in stukjes gesneden. Nu verdient ze wat geld met het verkopen van hout en alcohol. 'Het liefst zou ik teruggaan naar mijn dorp en mijn eigen huis bouwen.'

Bishne Chaudelain (35) heeft 4 miskramen gehad, en 3 baby's gekregen. Ze heeft pijn. Ze heeft een diepe wond die niet goed is geheeld. Ze zorgt voor het vee, haalt hout, snijdt gras. Om bij het ziekenhuis te komen moest ze 6 uur door de bergen lopen.
Vooral op het platteland en in de bergen van Nepal is de gezondheidszorg slecht. Vrouwen kampen in het bijzonder met een tekort aan zwangerschapszorg, wat leidt tot complicaties en een hoge sterfte tijdens de bevalling.

Renée Beekhuis, arts van Artsen zonder Grenzen in Kalikot, Nepal: 'Ik zie dat vrouwen hier zowel sterk als zwak zijn. Ze doen nagenoeg al het werk: op het land en in huis. Vaak krijgen ze na de bevalling niet de tijd om te herstellen. Daardoor krijgen ze problemen met baarmoederverzakking. Bovendien komen ze vaak ernstig ten val hier in de bergen, bijvoorbeeld tijdens het zoeken naar hout. Het is ongelooflijk hoeveel de vrouwen hier aankunnen.'

Katanga, een provincie in het zuidoosten van de Democratische Republiek Congo, heeft jarenlang geleden onder het conflict tussen Mai Mai rebellen en de regering. Duizenden mensen moesten keer op keer vluchten voor het geweld. De prachtige natuur staat in schril contrast met de levensomstandigheden. Er heerst extreme armoede, er is een gebrek aan voedsel, onderdak en de meest elementaire gezondheidszorg. De gemiddelde Congolese vrouw wordt niet ouder dan 48 jaar.

Mujembai Kalenga is meegekomen met haar nicht Monga die met een keizersnede is bevallen in het Artsen zonder Grenzen ziekenhuis in Dubie. 'Al onze familieleden zijn dood en we hebben allebei geen echtgenoot. Door de oorlog moesten we heel vaak van huis vluchten. Dus nu hebben we niets.'

Artsen zonder Grenzen runt een ziekenhuis en diverse gezondheidsposten in en rond Dubie en Shamwana. In beide plaatsen helpen psychosociale hulpverleners mensen met het verwerken van hun ervaringen, zoals gewelddadige verkrachtingen, die zij tijdens het conflict moesten verdragen. Daarnaast werkt Artsen zonder Grenzen ook in de plaats Kilwa. In 2007 hebben onze teams in Katanga meer dan 130.000 patiënten behandeld, duizenden kinderen ingeënt tegen de mazelen en vele chirurgische ingrepen uitgevoerd.

Bwilela Kishimba (31) op de ondervoedingsafdeling in het ziekenhuis in Dubie: 'Mijn kind was ziek dus heb ik 40 kilometer gelopen voor hulp. Dit ziekenhuis van Artsen zonder Grenzen is het dichtstbijzijnde ziekenhuis.'

De 'driehoek des doods' in de Democratische Republiek Congo is een gebied waar vooral tussen 1999 en 2006 bijzonder hevig werd gevochten. Tienduizenden mensen vluchtten naar Dubie, een dorp aan de rand van deze regio. De meeste mensen hebben Dubie nu verlaten om terug naar huis te gaan, anderen zijn daarvoor nog te bang. In Shamwana, in het hart van de 'driehoek', zijn mensen begonnen hun leven te hervatten. Maar de mensen die teruggekeerd zijn, hebben niets meer en dus ook niets om een bestaan mee op te bouwen.

Milambwe Maloba (12) is net de hut binnengekomen, het stortregent. Ze woont bij haar ouders en grootouders. Ze gaat niet naar school, ze helpt met het werk op het veld en zorgt voor haar broertje. 'Ik weet niet wat ik wil worden als ik groot ben, áls het me lukt groot te worden.'