Hoe krijg je tuberculose?
Tuberculose (tbc) is een zeer besmettelijke,
dodelijke infectieziekte. Het wordt overgebracht via
tuberkelbacteriën, mycobacterium tuberculosis, en wordt
gekenmerkt door de vorming van knobbeltjes (tuberkels). Besmetting
gebeurt doorgaans door het inademen van bacteriën die vrijkomen als
iemand die geïnfecteerd is, hoest of niest. Zo'n 1 op de 3 mensen
wordt met tbc besmet, maar het gros ontwikkelt de ziekte niet:
enkel 1 op de 10. Als je gezond bent, is je immuunsysteem meestal
sterk genoeg om te voorkomen dat je de ziekte ontwikkelt. Maar als
je immuunsysteem verzwakt raakt, kan tbc zich jaren later alsnog
openbaren. Heb je ook het hiv-virus, dan is de kans 20 keer zo
groot dat je tbc ontwikkelt.
Symptomen van tbc en testen
De symptomen van tbc zijn divers: aanhoudende
hoest (soms met bloed), kortademigheid, koorts, pijn op de borst,
zweten tijdens de slaap en gewichtsverlies kunnen allemaal op tbc
wijzen. De meest gangbare test is de sputumtest, ontwikkeld in
1882. Hiervoor moet je speeksel opgeven. Dat wordt in een bakje
gedaan en naar het laboratorium gebracht. Door dit via de
microscoop te bekijken, kan de laborant vaststellen of er
tuberkelbacteriën in het speeksel zitten en iemand dus tbc
heeft.
Mantoux-test
De Mantoux-test, die in Nederland vaak wordt
uitgevoerd, is een huidtest die alleen kijkt of je besmet bent met
de tuberkelbacterie. Er wordt vloeistof ingespoten onder de huid
van je onderarm. Als je lichaam afweerstoffen tegen de bacterie
heeft aangemaakt, krijg je een reactie in de vorm van een bultje.
Heb je die, dan moet alsnog getest worden of je ook daadwerkelijk
tbc hebt. De Mantoux-test heeft 2 grote nadelen: hij is niet
supernauwkeurig (de uitslag kan door verschillende factoren, zoals
een verminderde weerstand, worden beïnvloed), en je kunt hem maar
één keer doen; een tweede keer is hij onbetrouwbaar.
Wat doet tbc?
Tbc tast het geïnfecteerde orgaan aan,
bijvoorbeeld long, nier, botten of hersenen, met als resultaat dat
het orgaan niet meer goed werkt. Bij longtuberculose bijvoorbeeld,
wordt het weefsel zodanig aangetast, dat de patiënt steeds slechter
kan ademhalen en in feite langzaam stikt. Tbc verzwakt het
immuunsysteem en kan ertoe leiden dat de patiënt zijn eetlust
verliest, ernstig vermagert en daardoor nog zwakker wordt.
Uiteindelijk kan tuberculose daarmee tot de dood leiden.
Eeuwenoude ziekte
Tuberculose is een eeuwenoude ziekte, er
werden al sporen van ontdekt in Egyptische mummies. In de
negentiende eeuw sloeg tuberculose als een Magere Hein om zich heen
en doodde een kwart van de volwassen bevolking in Europa. Doordat
in de twintigste eeuw de levensomstandigheden zijn verbeterd en
antibiotica werden ontdekt, is de ziekte zo goed als verdwenen uit
het dagelijks leven in ontwikkelde landen. Maar in arme landen
lopen mensen een groot risico tbc te krijgen: doordat ze vaak
kleinbehuisd zijn en met vele anderen in één ruimte moeten leven,
en doordat hun immuunsysteem zwakker is omdat ze niet genoeg
voedingsstoffen binnenkrijgen.