De Verenigde Naties staan deze week stil bij het 60
jarig bestaan van het VN-Vluchtelingenverdrag. De 15,1 miljoen
vluchtelingen wereldwijd hebben weinig reden dat jubileum te
vieren, blijkt uit een rapport van Artsen zonder Grenzen. Steeds
meer staten beperken de toegang voor de hulp aan
vluchtelingen en asielzoekers.
Gevaar
De beschermende rol die regeringen
volgens het Verdrag horen te spelen, blijkt in de praktijk
eerder de tegenovergestelde. In Zuid-Afrika bijvoorbeeld zag
Artsen zonder Grenzen hoe Zimbabwanen zonder paspoort werden
tegengehouden bij de voornaamste grensovergang. Nu de officiële
route voor asiel afgesloten is, proberen velen op illegale manieren
Zuid-Afrika binnen te komen. Daarbij lopen ze bijvoorbeeld het
gevaar in de Limpoporivier te verdrinken, aangevallen te worden
door krokodillen of het slachtoffer te worden van criminele bendes.
In de eerste helft van 2011 behandelden onze medewerkers 42 mensen
die waren verkracht door bendeleden, terwijl ze de grens over
probeerden te steken. We vrezen dat er buiten degenen die wij
opgevangen hebben nog een groot aantal anderen zijn, die we om
welke reden dan ook niet konden helpen.
Europa
De situatie in Europa is helaas niet
beter. De opstanden in Noord-Afrika leidden er in 2011 toe dat
57.000 vluchtelingen, asielzoekers en migranten per boot naar
Italië en Malta vluchtten. Naar schatting 2.000 mensen kwamen
daarbij om. De overlevenden werden in gebrekkige omstandigheden
vastgezet in opvangcentra. In maart van dit jaar moesten 3.000 pas
aangekomen bootvluchtelingen dagenlang op de kades van het eiland
Lampedusa slapen. Voor de hele groep waren er maar 16 toiletten.
Per persoon hadden de mensen per dag 1,5 liter water tot hun
beschikking.
Terugsturen
Ondanks dat de oorlog in Libië nog
gaande was, sloot de Italiaanse regering haastig verdragen met de
nieuwe Tunesische regering en de Libische Overgangsraad om de
toestroom te beperken. Deze overeenkomsten kwamen er onder meer op
neer dat potentiële asielzoekers vanuit het oorlogsgebied Libië
niet meer naar Europa konden uitwijken. Tegelijkertijd was Italië,
met een aantal andere Europese landen, partij in het conflict in
Libië. Deze landen droegen daarmee een extra verantwoordelijkheid
om fatsoenlijke opvang te garanderen.
Outcasts
Zelfs voor degenen die erin slagen
asiel te krijgen, is die status vaak niet genoeg om te overleven.
Velen worden als outcasts behandeld en krijgen geen hulp. Ze moeten
verder migreren, in de hoop een bestaan voor henzelf en hun
gezinnen op te bouwen. Dit is veel vaker het geval dan 60 jaar
geleden, omdat nu ontwikkelingslanden verreweg de meeste
vluchtelingen herbergen.
Somaliërs
Bijna een half miljoen Somaliërs
verblijven in Dadaab, het grootste vluchtelingenkamp ter wereld. 20
jaar geleden werd het kamp gesticht en inmiddels is het de vierde
stad van Kenia. Onze teams analyseerden dit jaar de medische
situatie in dat deel van het overbevolkte kamp waar de nieuwe
vluchtelingen verbleven. De schokkende conclusie was dat de
ondervoeding onder kinderen jonger dan vijf jaar na aankomst alleen
maar was toegenomen. Op de vlucht voor honger en geweld in Somalië
waren de kinderen er nu slechter aan toe dan toen ze
arriveerden.
Impact
Medische en humanitaire activiteiten
hebben een tastbare, maar uiteindelijk beperkte, impact op het
welzijn van vluchtelingen, asielzoekers en al degenen die geweld en
economische ineenstorting in hun landen van herkomst ontvluchten.
Mensen zijn steeds mobieler, en de motivaties om grenzen over te
steken zijn divers. Het is de verantwoordelijkheid van overheden op
een manier met migratie om te gaan die niet de bescherming van
vluchtelingen tegenwerkt.
Betrokkenheid
Nog altijd is het
VN-Vluchtelingenverdrag het belangrijkste middel om vluchtelingen
te beschermen en hulp te bieden. Als alle staten hun betrokkenheid
bij vluchtelingen vertalen in maatregelen die in lijn zijn met de
geest van het Verdrag, hebben de wereldleiders bij dit jubileum
echt iets te vieren.
Lees het
rapport van Artsen zonder Grenzen over 60 jaar
Vluchtelingenverdrag
Meer over ons
werk voor migranten en asielzoekers