De capaciteit van aidsbestrijdingsprogramma’s om de zorg
voor de dodelijke ziekte kala-azar (viscerale leishmaniasis) te
integreren in de activiteiten moet vergroot worden, heeft Artsen
zonder Grenzen vandaag verklaard tijdens ICASA, Afrika’s
belangrijkste aidsconferentie, die op dit moment plaatsvindt in
Addis Abeba in Ethiopië. Het voorkomen, diagnosticeren en
behandeling van kala-azar in combinatie met hiv, moet een
prioriteit worden in Oost-Afrika.
Hiv en kala-azar
Kala-azar is een zogenoemde
‘verwaarloosde’, of ‘vergeten’ parasitaire ziekte die door de beet
van een zandvlieg wordt overgebracht. Zonder behandeling is de
ziekte dodelijk.
De ziekte is inheems in 76 landen
wereldwijd. In Oost-Afrika zijn een aantal regio’s in Ethiopië,
Kenia, Sudan en Zuid-Sudan met name getroffen. In het noordwesten
van Ethiopië komt de coïnfectie van hiv en kala-azar, een infectie
óp infectie, het meest voor: één op de 3 mensen met kala-azar is
tevens hiv-positief.
Geïntegreerde aanpak hiv en kala-azar nodig
‘Mensen die het hiv-virus hebben zijn
bijzonder kwetsbaar voor kala-azar. Het is dus cruciaal dat
aidsbestrijdingprojecten het voortouw nemen,’ aldus Rachel ter
Horst, arts en adviseur medische pleitbezorging van Artsen zonder
Grenzen. Zij presenteerde in Addis Abeba resultaten van Artsen
zonder Grenzen met een geïntegreerde aanpak van coïnfectie van hiv
en kala-azar, zowel veldonderzoek als praktijkervaringen. ‘In
landen zoals Ethiopië waar hiv en kala-azar een wisselwerking op
elkaar hebben en waar coïnfectie een probleem is, hebben
aidsprogramma’s in feite te maken met een situatie die lijkt op die
van de dubbele infectie van hiv en tuberculose en is ook een
soortgelijke aanpak nodig. Met tbc moesten mensen leren op een
andere manier te denken; datzelfde geldt ook voor kala-azar.’
Vroeg stadium beide behandelen
Kala-azar versterkt hiv op vele
manieren. Mensen met hiv lopen een veel hoger risico om de ziekte
te ontwikkelen. Kala-azar versnelt de progressie van hiv-infectie
naar de ziekte aids. Het is min of meer onvermijdelijk dat mensen
met hiv een terugval krijgen als zij ook kala-azar hebben. En,
mensen die hiv-positief zijn reageren minder goed op de
kala-azarmedicatie. Als een patiënt echter in een vroeg stadium
behandeld wordt en voor beide infecties de juiste medicijnen
krijgt, kan dat de ontwikkeling van aids en kala-azar vertragen en
een terugslag verminderen.
Actief screenen en behandelen
‘De eerste stap is dat
aidsprogramma’s, daar waar kala-azar veel voorkomt, mensen met hiv
ook actief gaan screenen op kala-azar,’ vervolgt Rachel ter Horst.
‘Mensen moeten dan zo snel mogelijk nadat de medicatiekuur tegen
kala-azar is gestart ook aidsremmers krijgen.’ De gepresenteerde
onderzoeksgegevens en behandelresultaten van Artsen zonder Grenzen
wijzen erop dat het gebruik van een gecombineerde medicatie met
hoge dosering de langetermijnprognose voor de patiënt kan
verbeteren. De eerste resultaten duiden erop dat behandeling van
liposomale amphotericine B in hogere doses, gecombineerd met
miltefosine, veel veiliger en effectiever zijn dan andere mogelijke
medicijncombinaties.
Betere genezingsresultaten
‘Tot op heden waren de kansen op een
goede uitkomst van een behandeling voor hiv én kala-azar
mistroostig,’ verklaart Koert Ritmeijer, kala-azarspecialist.
‘Bestaande behandelingen slagen niet. Zo is SSG (Sodium
Stibogluconate) te toxisch. De werking is zo sterk nadelig voor het
lichaam dat het tot grote sterfte leidt. Andere medicijnen zoals
liposomale amphotericine B zijn veilig, maar niet genoeg effectief.
Hoge-dosiscombinatiemedicatie leidt niet alleen tot betere
genezingsresultaten in de eerste fase, maar werkt ook goed voor
patiënten die eerder genezen waren van kala-azar en daarna opnieuw
een terugslag hadden.’
Klinische onderzoeken in 2012
In 2012 zullen twee klinische
onderzoeken worden uitgevoerd. De onderzoeken worden medegesponsord
door Artsen zonder Grenzen, het DNDi (een ontwikkelingsgroep
medicijnen voor vergeten ziekten) en het Instituut voor Tropische
Geneeskunde (ITG) in Antwerpen in samenwerking met de Gondar
Universiteit in Ethiopië. Het doel is de veelbelovende resultaten
te bevestigen en de baten te onderzoeken van preventieve therapie
om terugval te verminderen.
Verbeterde richtlijnen
‘Als deze studies onze eerdere
resultaten bevestigen, hopen we dat het vooruitzicht op betere
behandelingsopties ertoe zullen leiden dat in de gehele regio
verbeterde behandelingsrichtlijnen zullen worden ingevoerd,’
besluit Koert Ritmeijer.
Coïnfectie is een groot probleem
voor mensen met hiv. De infectie óp infectie, kan de doodsklap
geven. Meer hierover lees je in ons
medisch dossier aids.