Hiv/aids is doodsoorzaak nummer één in Zimbabwe. Eén op elke vijf volwassenen is besmet, één op de vier kinderen is wees. De uitdaging is om meer mannen over te halen een hiv-test te doen. Vrouwen komen daarvoor veel vaker naar de kliniek van Artsen zonder Grenzen. 'Voorlichting aan mannen krijgt hoge prioriteit,' aldus Chipo Takawira, hoofd van het gemeenschapsvoorlichtingsteam van Artsen zonder Grenzen in Epworth.

Hiv/aids komt veel voor onder de 400.000 inwoners van Epworth, een uitdijende nederzetting aan de rand van Harare. Het merendeel ontvluchtte de hoofdstad na grootscheepse ontruimingsacties van de staat. Sinds 2006 runt Artsen zonder Grenzen hier een groot hiv/aidsproject.

Gestigmatiseerd

'Bijna de helft van alle mensen die voor een hiv-test naar de kliniek komen, zijn seropositief,' vertelt Chipo. 'Wij bieden een behandeling met aidsremmers en andere hulp. Onze 17 peer educators, zelf ook hiv/aidspatiënten, hebben wij opgeleid om voorlichting te geven. Zij leggen huisbezoeken af om hulp en begeleiding te geven. Vaak komt een vrouw als eerste naar ons toe, en als zij positief is, proberen we ook haar man over te halen een test te doen.' Dat is moeilijk. Voorlichtingsprogramma's zijn vooral gericht op vrouwen en kinderen. Mannen weten er minder van af. Bovendien spelen vooroordelen mee. Veel mannen zijn bang dat ze gestigmatiseerd raken als ze seropositief blijken te zijn.

Overtuigen

Vrouwen komen vaak alleen naar de kliniek voor een hiv-test. Als ze positief blijkt te zijn, kan haar man negatief reageren. Hij kan haar verdenken van overspel, en in de ergste gevallen, mishandelen of in de steek laten. Soms vraagt een vrouw of een peer educator wil langskomen om haar man uit te leggen wat er aan de hand is. En hem te overtuigen zich te laten testen. Ook als een vrouw seropositief is, weigert haar man vaak een test moet doen. 'Laatst kwam hier een zwangere vrouw voor een test. Haar man bleef buiten wachten. Een peer educator vroeg hem waarom hij niet binnen kwam,' vervolgt Chipo.

Houding verandert

"Dat testen is alleen voor vrouwen. Ik zie er niet ziek uit, ik ben sterk!", verzekerde de man. Toen zijn vrouw seropositief bleek te zijn, ontplofte de man. Maar weigerde zelf een test te doen. De peer educator ging vaak op huisbezoek. Na een maand kon hij de man overhalen zich te laten testen. Ook hij bleek seropositief te zijn. Dat nieuws zette zijn wereld op zijn kop. Hij bood zijn vrouw excuses aan, zijn gedrag veranderde. We zien vaak dat mannen van houding veranderen, als ze zelf positief blijken te zijn.'

Gratis zorg

Artsen zonder Grenzen runt vier klinieken in Zimbabwe. De teams bieden gratis medische zorg aan 35.000 mensen met hiv/aids. In de kliniek in Epworth ontvangen 11.000 patiënten een aidsremmende behandeling. Hoge prioriteit krijgen verder ondervoeding, tuberculose en epidemieën. Veel mannen komen pas naar de kliniek als ze al heel erg ziek zijn. Chipo: 'We zien graag dat ze veel eerder langskomen voor een test. Mannen krijgen dan ook de hoogste prioriteit in ons voorlichtingswerk voor de komende tijd.'