Honderdduizenden mensen zijn in
Colombia voortdurend op de vlucht, in een toestand van permanent
verdreven zijn. Het geweld waaronder de bevolking al tientallen
jaren lijdt, heeft diepe sporen nagelaten in de
maatschappij. Verpleegkundige Thomas Prochnow is
net terug van z’n tweede missie voor Artsen zonder Grenzen in
Colombia. Hij coördineerde er de mobiele klinieken in de
noordelijke regio Norte de Santander, die onder meer psychosociale
hulp bieden.
Wat betekent het om als ontheemde te leven in
Colombia?
De ontheemden van Colombia beschrijven
zichzelf vaak als ‘vluchtelingen voor het leven’. Het verdreven
zijn wordt een stigma. Daarbij is het conflict diep ingesleten in
de Colombiaanse maatschappij. Inwoners van hetzelfde dorp worden
extreem wantrouwig ten opzichte van elkaar; niemand weet wie nog te
vertrouwen is, omdat het verleden heeft laten zien dat kennissen of
buren ineens gewelddadig kunnen worden. Velen leven van dag tot
dag, zonder hoop voor de toekomst. Wat heeft het voor zin om iets
op te bouwen als je ieder moment op de vlucht moet kunnen slaan?
Deze mensen moeten voortdurend strijd leveren om te overleven en
niemand neemt zelfs maar de moeite om ze te vragen hoe het met ze
gaat.
Waarom vluchten de mensen, wat is er met ze
gebeurd?
Gevechten tussen rebellengroepen,
regeringstroepen en paramilitaire organisaties leiden tot enorme
aantallen verdrevenen. Hele regio’s raken verlaten.
Mensen slaan ook vaak op de vlucht voor
directe doodsbedreigingen of chantage. Sommigen vluchten van plek
naar plek. Bijna allemaal hebben ze verhalen van familieleden of
vrienden die vermoord of ontvoerd zijn, of ze zijn zelf slachtoffer
geworden van, of getuige geweest van, gewelddaden. Velen hebben als
kind terechtstellingen gezien op het dorpsplein of de moord op hun
ouders. Daarbij komen nog de sociale problemen, huiselijk geweld,
verkrachting en misbruik. De lijst gevolgen is lang, met onder meer
psychosomatische problemen en ernstige depressies.
Een 10-jarig patiëntje vertelde ons: ‘Als ik
groot wordt, ga ik degenen doodschieten die mijn ouders hebben
vermoord’. Z’n grootmoeder had ‘m naar de kliniek gebracht omdat
hij zich erg agressief gedroeg.
Hoe helpt Artsen zonder Grenzen hen?
De meeste mensen komen naar de kliniek met
lichamelijke klachten als slapeloosheid, hoofdpijnen of pijnen in
de gewrichten of maag. De medische staf is erin getraind mogelijke
psychische problemen te herkennen. Vaak stellen ze voor verder te
praten met de psycholoog.
Soms komen we niet verder dan dat gesprek.
Sommige patiënten komen wel terug voor meer consulten, maandenlang,
waarbij ze steeds een aantal uur nodig hebben om ons te bereiken.
Afgesloten wegen of gevechten maken het soms onmogelijk, omdat de
teams van Artsen zonder Grenzen niet altijd de projectlocaties
kunnen bereiken.
Sinds kort komt een aantal vrouwen, omdat ze
van vriendinnen hadden gehoord dat het kan helpen om met een
psycholoog te praten, om hun hart te luchten. Steeds als we een
kliniek openen stellen we ieder teamlid voor en leggen we uit dat
de psycholoog er niet is voor de ‘gekken’, maar ook kan helpen met
de moeilijkheden van iedere dag, zoals moeilijkheden met de buren.
De psychologen gebruiken dat als een manier om het vertrouwen te
winnen, waardoor het mogelijk wordt met de traumatische
gebeurtenissen zelf te gaan werken.
Zien de ontheemden mogelijkheden om weer naar huis terug te
gaan?
De aanwezigheid van Artsen zonder Grenzen
helpt bij het scheppen van een veilig klimaat. We horen steeds dat
de mensen het gevoel krijgen dat ze de steun en de aandacht krijgen
die ze nodig hebben in hun isolement als de teams er zijn.
In de individuele en groepssessies gaan we
samen met de getroffenen op zoek naar de oorzaken van hun
problemen; onze primaire focus is wel om nieuwe perspectieven voor
de toekomst te vinden. Soms is het genoeg om ruimte te scheppen
waarin mensen de last waaronder ze gebukt gaan kwijt kunnen raken
door te praten. Dat kan een erg bevrijdende en behulpzame ervaring
zijn. Sommigen gaan dankbaar weg en komen nooit terug. De teams
geven ook workshops aangepast aan de leeftijd van de kinderen in de
scholen en kleuterscholen. Voor onderwijzers en
onderwijsassistenten zijn er aparte workshops en ze doen
gedeeltelijk mee aan andere. Daarbij geeft Artsen zonder Grenzen
ook nog voorlichting op (kleuter)scholen om seksueel misbruik te
voorkomen.