Een van de hoogste prioriteiten bij het opzetten van een hulpactie voor grote noodsituaties zoals rampen of oorlogen, is het sturen van (extra) medewerkers. Hoe bepaal je wie er waar nodig is, hoe kom je aan de mensen en hoe krijg je ze ter plaatse? Een interview met veldpersoneelsadviseur Boelie Boelens, het regelen van veldmedewerkers voor noodsituaties maakt deel uit van haar vaste takenpakket.

 

Noodsituaties

Boelie Boelens: ‘Wij hebben een vaste groep van veldmedewerkers die beschikbaar zijn voor noodsituaties: het zogenaamde “emergency team”. Zij werken eigenlijk continu in het veld in noodsituaties zoals uitbraken van ziekten, ondervoedingssituaties en in conflictgebieden. Voor humanitaire rampen zoals aardbevingen of oorlogen hebben we vaak veel meer mensen nodig. Om dat voor elkaar te krijgen, gaan we in feite - héél snel - een vaste checklist af:

 

• Wat zijn de noden, wat gaan wij doen, wie heb je nodig?
• Indelen: urgent, minder urgent
• Functieprofiel matchen met mensen
• Op pad sturen
• Nazorg voor onze medewerkers
• Tweede golf medewerkers

 

Drie missies in één

'Als eerste bekijken we: wat zijn de noden, wat gaan wij doen, wie heb je nodig? Bij veel gewonden: chirurgen en operatieverpleegkundigen. Veel hulpgoederen en materiaal: logistieke medewerkers. Schoon water en hygiëne is ook heel belangrijk, zowel voor in het ziekenhuis als voor de slachtoffers, dus: water-en-sanitatiespecialisten. Wordt het een grote hulpactie? Dan moet je meer mensen hebben voor de coördinatie. De aardbeving in Haïti van januari was bijvoorbeeld qua grootte drie missies in één. In zo'n vroeg stadium weet je niet hoe de situatie zich zal ontwikkelen, dus je gaat van één scenario uit en houdt de vinger aan de pols.'

 

Urgent, minder urgent

'Dan volgt: wie moeten we als eerste ter plaatse krijgen? Samen met een medisch adviseur en de logistieke afdeling maken we een basisorganogram en zetten dan op een rijtje: deze functies zijn het meest urgent, die kunnen daarna etc.'

 

Flexibel inzetbaar

‘Dan ga je profielen matchen met mensen. Vooral in de eerste noodfase is het belangrijk ervaren medewerkers te sturen die flexibel inzetbaar zijn. Want ter plaatse kunnen dingen heel anders lopen dan gepland, de situatie kan per uur veranderen. Mensen die ervaren zijn weten snel wat hen te doen staat. En ik stel de vraag: willen we liever iemand die 3 weken kan, maar wel 2 dagen later, of moet er vandaag of morgen iemand naartoe, ook al kan die maar 1 week? Dan ga ik met dit profiel naar mijn collega's die ieder een pool met veldmedewerkers beheren. Zij weten het beste wie er geschikt en beschikbaar is. En we checken met de Artsen zonder Grenzen organisaties in andere landen of zij mensen hebben die geschikt zijn.'

 

Op pad sturen

‘Dan ga je visa regelen. Mensen met een westerse nationaliteit kunnen zonder problemen een visum krijgen in de Dominicaanse Republiek, waar iedereen die naar Haïti ging, op moest landen. Maar met Afrikaanse of Aziatische paspoorten is dat niet zo gemakkelijk. We hebben genoeg goede Congolese en Filippijnse artsen, maar die konden we daarom helaas niet inzetten. En we letten goed op de kosten. We willen iemand niet op een vlucht zetten als het een dag later voor de helft kan. Tenzij het een zeer belangrijke sleutelfiguur is.’

 

Hoofdlampen

'We bereiden de mensen voor op de levensomstandigheden daar: in het geval van Haïti dat hun verblijfssituatie erg basic was. Ook vroegen we hen om spullen mee willen nemen, zoals kleren voor ons team dat er al was en alles was kwijtgeraakt bij de aardbeving, maar ook materiaal dat we daar snel wilden hebben: zoals hiv-testen, saturatiemeter (apparaat dat de zuurstof in het bloed meet), apparatuur om de waterkwaliteit te meten en radiologische handboeken.'

 

Nazorg

'En we sturen psychologische specialisten, voor onze patiënten, maar ook voor onze eigen staf, die uit zowel internationale als lokale medewerkers bestaat. Want het werk dat zij daar doen, geeft enorme psychische druk en zij zijn zelf ook slachtoffer en hebben dierbaren verloren. Met hen kunnen ze dan praten over hun dilemma’s, hun patiënten. Ook als medewerkers terugkomen staan er hier mensen voor hen klaar.’

 

Tweede golf

‘De meeste mensen van de eerste groep moeten binnen een dag of twee alles laten vallen en kunnen maar een korte tijd vrij krijgen van hun vaste baan. Die moeten op den duur vervangen worden. Vaak sturen we dan ook mensen die op hun eerste missie gaan. Zo kunnen zij ervaring opdoen met noodhulp na een ramp.‘

 

Geleend

'Onze teams in Haïti hadden een mobiel röntgenapparaat nodig. Maar het werken met zo'n apparaat is zo specialistisch, dat we een radiodiagnostisch laborant nodig hadden die ook nog eens anderen moest gaan opleiden. Die hadden wij niet in onze pool met veldmedewerkers zitten. Gelukkig mochten wij toen van het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis de radiodiagnostisch laborante lenen. Zij had niet eerder met ons gewerkt, dus hebben we haar nog snel een aparte training gegeven. Bij vertrek was ze ook nog zo vriendelijk om een tas mee te nemen met 50 grote hoofdlampen.'

 

Heb je me nodig?

‘De eerste dagen na de aardbeving in Haïti was het een gekkenhuis. De telefoon stond rondgloeiend, mensen die eerder voor ons hebben gewerkt maar nu een baan in Nederland hadden, belden uit zichzelf op: “Heb je me nodig?” In acht dagen tijd hebben we 50 mensen uitgezonden, internationaal waren dat er 200. Het was hard aanpoten die eerste weken en weekenden, maar het was het absoluut waard. Want zo konden we snel de juiste teams ter plaatse krijgen.'

Boelie Boelens werkt sinds 2000 voor Artsen zonder Grenzen. Naast functies op kantoor heeft ze ook gewerkt in projecten in Afghanistan en Congo-Brazzaville. Als veldpersoneelsadviseur vormt zij het verbindende element tussen het veld, de afdeling die veldmedewerkers werft en alle andere ondersteunende afdelingen, zoals de medische afdeling en trainers.