Medisch adviseur en tropenarts Michiel Lekkerkerker
richt zich onder meer op reproductieve gezondheidszorg. Hij is een
sterk voorvechter van betere gezondheidszorg voor
vrouwen.
Is een fistel te verhelpen?
Ja! Tussen de 10 en 20 procent is relatief
eenvoudig te opereren. Als tropenarts heb ik deze operatie enkele
malen zelf uitgevoerd. Voor complexere gevallen heb je echter
specifiek hierop getrainde artsen of chirurgen nodig. Het gaat om
delicate chirurgie en het is belangrijk dat de operatie in één keer
lukt. Want als de operatie mislukt, kan de fistel verlittekenen.
Dat maakt het moeilijker om de fistel alsnog te repareren. Het is
echter niet eenvoudig om aan fistelchirurgen te komen.
Verloskundige fistels komen in het Westen niet meer voor, dus
chirurgen zijn niet opgeleid in het uitvoeren van dit soort
hersteloperaties.
Hoe heeft Artsen zonder Grenzen dit opgelost?
En hoe pakken we het aan?
Wij werken vooral in onveilige gebieden en
hebben onze aanpak hierop aangepast. We kiezen ervoor korte
projecten op te zetten: fistelkampen, zoals we die noemen. De
medische teams ter plaatse gaan op zoek naar vrouwen die voor de
operatie in aanmerking komen. Vervolgens zet een hierop toegelegde
verpleegkundige het fistelkamp op. Zij traint het team in de
begeleiding van de vrouwen voor en na de operatie en op welke
complicaties ze moeten letten. Wanneer nodig worden extra
medewerkers ingehuurd. Een in fisteloperaties getrainde chirurg of
gynaecoloog voert de operaties uit. Per dag kan het chirurgisch
team gemiddeld twee à drie operaties doen.
Operaties en oefeningen
Bij elke vrouw wordt beoordeeld of een
operatieve ingreep nodig is. Als de fistel klein is en het vrij
recent is ontstaan, kan het volstaan een katheter aan te brengen
waardoor de wond uit zichzelf kan genezen. De vrouwen die een
operatieve ingreep nodig hebben, krijgen instructies. Zo moeten ze
onder meer voor en na de operatie 4 tot 6 liter water per dag
drinken om blaas- en nierontstekingen tegen te gaan. Ze moeten
bekkenbodemoefeningen doen om de controle over hun blaas zoveel
mogelijk terug te krijgen. Afhankelijk van de ernst van de fistel,
blijven vrouwen tussen de 3 tot 8 weken in het kamp, inclusief pre-
en postoperatieve zorgperiode.
Is dit noodhulp?
De fistel zelf is niet direct
levensbedreigend, de sociale implicaties zijn dat wel. Door de
fistel raken vele vrouwen geïsoleerd, komen ze buiten de
maatschappij te staan. Een verdere marginalisatie van een groep die
al zeer kwetsbaar is. Het is een symptoom van een probleem waar wij
als Artsen zonder Grenzen al jaren tegen vechten. Fistels zijn het
gevolg van een groot tekort aan kwalitatieve verloskundige zorg,
net zoals dat geldt voor moedersterfte door infectie en
doodbloeden. Fistels zijn in feite de prijs die een vrouw betaalt
voor het overleven van een dergelijk zware bevalling. Maar het
aantal vrouwen dat sterft tijdens of na de bevalling, is nog veel
groter. Goede zwangerschapsbegeleiding kan zo ontzettend veel
voorkomen.
Fistelhersteloperaties
Sinds 2006 heeft Artsen zonder Grenzen
Nederland meer dan 600 fistelhersteloperaties uitgevoerd, onder
meer in Somalië, de Democratische Republiek Congo en de
Centraal-Afrikaanse Republiek.
Michiel Lekkerkerker is van oorsprong tropenarts. In 1988
werkte hij voor Artsen zonder Grenzen in Mozambique. Daarna werkte
hij enige jaren in Afrika en vervolgens als huisarts in Nederland.
Hij gaf onder andere aan Artsen zonder Grenzen medisch advies op
het gebied van chirurgie en ziekenhuiszorg in ontwikkelingslanden.
Sinds 1999 is hij vast in dienst als medisch adviseur.