Sigrid Kopp (36) is vroedvrouw en werkt voor Artsen
zonder Grenzen. Een van haar laatste missies betrof het opzetten
van een zogenoemde fistelkamp in de Centraal-Afrikaanse Republiek.
Een project waar vrouwen met een hersteloperatie verlost kunnen
worden van een lichamelijk probleem dat verwoestende gevolgen voor
hun levens kan hebben.
Wat is het probleem dat deze vrouwen hebben?
Vrouwen in afgelegen gebieden kunnen moeilijk of zelfs geen
medische zorg krijgen in een voorziening waar medisch personeel
aanwezig is die hen behoorlijk bij de bevalling kan begeleiden. Het
grote probleem is drievoudig: men realiseert pas laat dat de
bevalling stagneert; er gaat lange tijd overheen voordat ze
doorverwezen of overgebracht worden naar een kliniek of ziekenhuis
(door gebrek aan vervoer of een behoorlijke weg, brug etc.); als ze
dan eindelijk zijn aangekomen, duurt het lang voordat er de juiste
actie ondernomen wordt. Een langdurige stagnerende bevalling kan
leiden tot een fistel: een onnatuurlijke verbinding tussen de blaas
en de vagina of de urinebuis en de vagina. Omdat er een gat is waar
het niet hoort, zijn de vrouwen eigenlijk incontinent geworden.
Vaak wil hun man en hun familie niets meer met hen te maken hebben
en komen ze buiten de maatschappij te staan.
Is er een oplossing voor?
Er kan wat aan hun lichamelijk probleem worden
gedaan: door een gespecialiseerde chirurg. De operatie an sich is
niet ingewikkeld, maar de chirurg moet getraind en ervaren zijn in
het uitvoeren van deze specifieke operatie. Volker Herzog, de
chirurg die het project in de Centraal-Afrikaanse Republiek heeft
gedaan, deed 3 operaties op een dag, samen met het chirurgische
team.
Wat was jouw rol?
Mijn werk bestond uit het opzetten van het
kamp, samenstellen van een team en ervoor zorgen dat we de juiste
voorzieningen hadden (schoon drinkwater, bedden, toiletten, etc.)
Nog voor mijn komst had het team ter plaatse vrouwen verzameld die
baat konden hebben van de operatie. Ik trainde vervolgens het team
op hoe ze de vrouwen konden ondersteunen bij hun genezingsproces,
met name de lange postoperatieve zorg. Na de operatie moeten de
vrouwen 3 tot 5 weken in het kamp blijven om te herstellen.
Daarnaast richten we ons in zo'n kamp op voorlichting om
complicaties als deze te voorkomen. We geven training op het
voorkomen van stagnerende bevallingen en wat je moet doen als het
gebeurt, hoe je fistels herkent en verzorgt en we houden
informatiebijeenkomsten met traditionele vroedvrouwen en in de
gemeenschap.
Voelbare sfeer
Een fistelkamp is vol van ongelooflijke
trieste verhalen. Elke vrouw had stuk voor stuk een langdurige,
zware bevalling meegemaakt waarbij zij, in de meeste gevallen, het
kind hadden verloren. En dan, na al hun pijn en lijden, is de vrouw
ook nog incontinent geworden, wordt ze verlaten, is ze een
verschoppeling van de maatschappij. Hun verhalen zijn allemaal
hartbrekend. Door de weken heen zag je hoe de vrouwen in het kamp
met elkaar, als lotgenoten, een hechte groep vormden. De vrouwen
leven enorm met elkaar mee en hebben groot begrip voor de ander.
Alle patiënten en de mensen die met hen mee zijn gekomen om hen te
ondersteunen hielpen die patiënten die niemand hadden. Er was een
voelbare sfeer van respect, hulp en support in het kamp.
Drinken als een buffel
Er is één vrouw in het bijzonder die ik nooit
zal vergeten. Zij had 7 zwangerschappen gehad en 7 bevallingen.
Alle kinderen waren overleden. Ze had al 20 jaar een fistel; ze was
halfblind en kon ook niet goed horen. Ze was een klein oud vrouwtje
die alleen was gekomen, zonder iemand om haar te steunen en te
verzorgen. In het begin hadden we zo onze twijfels: zou ze het
pittige drinkgebod van 4 tot 6 liter water per dag aankunnen om
infecties te voorkomen? Elke vroedvrouw in het kamp 'adopteerden'
haar onmiddellijk en alle andere patiënten waren dol op haar. Met
zijn allen waren we er voor haar, moedigden we haar aan om te
drinken wat haar soms enorm irriteerde: 'Je doit boire comme un
boeuf!' Jullie dwingen me te drinken als een buffel! Haar operatie
was geslaagd. Haar blijdschap en opluchting was ongelooflijk
mooi.
Hoe voel je je als je erop terugkijkt?
Het gaf ontzettend veel voldoening,
vooral vanwege het hechte contact met de patiënten. Na al deze
weken voel je echt dat je een band hebt met elke vrouw. Er is
vreugde, de vrouwen zijn erg dankbaar en opgelucht. Ze hadden het
gevoel dat al hun levenslust, waardigheid en welzijn aan hen werd
teruggegeven. Maar er waren ook zware momenten en tranen, als de
fistel niet kon worden gerepareerd. Toen ik vertrok, kwamen alle
vrouwen naar de landingsbaan om afscheid van mij te nemen. De
aanblik van hoe zij mij uitzwaaiden toen het vliegtuig opsteeg, dat
beeld is in mijn hart en mijn herinnering gebrand.
Het Artsen zonder Grenzen fistelkamp dat Sigrid beschrijft vond
plaats van half november tot eind december 2010 in Boguila, een
stadje in het westen van de Centraal-Afrikaanse Republiek. 65
vrouwen kregen een operatie. Het was het tweede fistelkamp dat
Artsen zonder Grenzen in het land had opgezet, de eerste in 2009.
Een derde kamp staat gepland voor eind 2011. In Boguila runt Artsen
zonder Grenzen een ziekenhuis en overziet het een aantal
gezondheidsposten in het omliggende gebied. 85-88 procent van
fisteloperaties slagen.