Op zondagnacht 18 oktober 2009 is professor Kortlandt in
zijn slaap overleden.
Wij betreuren zijn overlijden en spreken ons medeleven uit aan zijn
echtgenote en zijn kinderen.
Pim de Graaf, voorzitter Artsen zonder Grenzen
Professor doctor Adriaan Kortlandt (91) wordt gerekend tot
een van de belangrijkste Nederlandse gedragsbiologen van de
afgelopen eeuw. Veel van zijn baanbrekende onderzoeken voerde hij
uit in Afrika. Geïnspireerd door wat hij daar zag, besloot hij
Artsen zonder Grenzen op te nemen in zijn testament. Een gesprek
met de heer Kortlandt.
Zijn werk als natuuronderzoeker bracht Adriaan Kortlandt naar
vele landen over de hele wereld, waaronder 14 Afrikaanse landen
(zoals Senegal, Guinee, Sierra Leone, Nigeria, voormalig
Frans-Congo en Belgisch Congo, Rwanda, Gabon, Ethiopië, Tanzania,
Kenia en Zuid-Afrika). Zo is hij in aanraking gekomen met vele
mensen. 'Een keer deed ik onderzoek op een plantage naar het gedrag
van chimpansees. Een kind van een arbeider was ernstig ziek. Ik heb
het kind in mijn auto gezet en naar een missiepost gebracht. Van de
vader kreeg ik als dank één ei. Waarschijnlijk omdat hij maar één
kip had. Zo leerde ik dat je soms heel anders moet denken in de
wereld.'
Hoe heeft u uw tijd in Afrika
ervaren?
'Het was telkens weer een groot avontuur, in
het bijzonder met het bestuderen van in het wild levende
chimpansees. Maar er waren ook akeligheden, zoals onzuiver
drinkwater, onbruikbare riolering, auto's zonder remmen, hutten met
onvoldoende bescherming, ontoereikende medische zorg en ongedierte.
Mensen liepen daar vaak blootsvoets en bezeerden zich aan stekelige
planten waarvan zij zwerende wonden op hun voeten kregen. Die
mensen wilde ik voor mij hebben werken, want ik had medicijnen om
hun voeten te behandelen.'
Hoe bent u ertoe gekomen uw vermogen
aan goede doelen te schenken?
'Ik heb in Afrika ontzettende ellende gezien.
Bij het naderen van de oude dag gingen deze akeligheden met al hun
ellende en misère meer en meer door mijn hoofd spoken. Toen volgden
de televisiebeelden van miljoenen wreedheden en de massamoorden in
vrijwel heel tropisch Afrika. In mijn ziel had ik nu geen rust
meer. Ik besloot uiteindelijk om vrijwel al mijn zuinig opgespaarde
bezittingen weg te geven. Ik wil graag in plaats van de mensen die
het hier goed hebben, goede doelen begunstigen. Ik heb in Afrika
veel hulporganisaties ontmoet en ik geef aan de twee die wél de
moed hebben om te blijven. Ik vind Artsen zonder Grenzen en Oxfam
de meest dapperen.'
Heeft u ooit voor Artsen zonder
Grenzen willen werken?
'Zelf zou ik ongeschikt zijn om voor een
hulporganisatie te werken. Het emotioneert mij nog steeds zeer, het
was te veel voor mijn gemoedsrust. Het gaat om het welzijn van de
mensen, het is niet een kwestie van armoede. Want je kunt arm zijn
en toch gelukkig zijn. Maar armoede én ongeluk, dat is een mens te
veel. Daarom geef ik mijn hele vermogen aan noodlijdende gebieden
in Afrika.'