Waar zijn de humanitaire alternatieven?

afbeelding van Arjan Hehenkamp
directeur
Nu de deal tussen de EU en Turkije erin geslaagd lijkt te zijn de vluchtelingenstroom sterk te beperken, werkt de EU aan overeenkomsten met bijvoorbeeld Libië. Dat heeft onmenselijke neveneffecten.

‘Ik moet hier weg, laat me teruggaan,’ zei hij op fluistertoon, deze forse, gespierde man in het detentiecentrum in Tripoli, Libië. ‘We worden mishandeld. De ambassade moet komen. Ik wil overal naartoe, als ik hier maar weg kan.’ Ik had me even losgemaakt van de rest van m’n team en we stonden gespeeld nonchalant tegen een muur geleund, zodat het zo min mogelijk opviel dat hij met me sprak.

 

Vogelvrij

De onmenselijkheid die ik tijdens mijn bezoek aan Libische detentiecentra zag, sloeg bijna alles wat ik in mijn 25 jaar bij Artsen zonder Grenzen heb meegemaakt. De omstandigheden zijn er afschuwelijk: dertig mensen in een ruimte van zes bij drie meter, nauwelijks sanitair, veel te weinig water en voedsel. Geen enkele vorm van registratie en geen contact met de buitenwereld. De mensen zijn er vogelvrij, zo goed als van de wereld verdwenen.

 

Anarchie

In de Libische anarchie doen onze teams in zeven van deze detentiecentra wat ze kunnen om de situatie enigszins te verlichten: basale medische en psychische zorg en wat noodhulpgoederen voor de dagelijkse hygiëne. Meer dan ‘verlichten’ doet dit werk niet. Het echte perspectief in deze noodsituatie moet – zoals altijd – komen van de politieke besluitvorming met oog voor de humanitaire kant van de situatie.

 

Nieuwe humanitaire optie

Nu, bijna vijf maanden na mijn bezoek, lijkt daar erg weinig schot in te zitten. Sterker nog, het Libische ‘opvangmodel’ lijkt de nieuwe humanitaire optie van de Europese Unie te worden, na het ‘succes’ van de EU-Turkije deal.

 

Ontvluchten onmogelijk

Die deal wordt inmiddels gevierd als een humanitair succes door de meerderheid van de Europese politici. Toch lijkt het bij die deal eerder om ‘afschrikking’ te gaan dan om het bieden van veiligheid en humanitaire opvang. Inderdaad, veel minder mensen maken de overtocht in ongeschikte bootjes naar de Griekse eilanden, maar tegelijkertijd is het zo goed als onmogelijk geworden Syrië te ontvluchten.

 

Niet veilig genoeg

De grens met Turkije is gesloten en ook Jordanië gebruikt het voorbeeld van de deal om tienduizenden Syriërs tegen te houden in niemandsland aan haar noordgrens. En ondertussen heeft de Griekse rechter verklaard dat ook Turkije niet veilig genoeg is om vluchtelingen naar terug te sturen.

 

Terugsturen

Ondertussen gaat de EU onverstoorbaar door met het verkennen van nieuwe ‘humanitaire’ mogelijkheden in noordelijk Afrika, zelfs in Libië. Ook hier is het argument dat de criminele mensensmokkel en de gammele bootjes gestopt moeten worden, maar mensen terugsturen naar Libië en opvang in Libië kan geen alternatief zijn. De inzet van de Libische kustwacht, getraind en gefaciliteerd met middelen vanuit de EU-lidstaten leidt ertoe dat mensen teruggebracht worden, soms zelfs vanuit internationale wateren, naar de detentiecentra in Libië.

 

Alternatief

Niet alleen de ervaring van onze teams ter plekke wijst uit dat Libië geen alternatief is, nota bene de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) heeft de situatie in Libië betiteld als een ‘slavenmarkt’.

 

Geduchte uitdagingen

Maar als deze optie ook niet geschikt is, wat dan wel, zult u nu misschien denken. Ik wil niet ontkennen dat er geduchte uitdagingen en problemen zijn. Een toevloed van vluchtelingen en migranten roept spanningen en vragen op, dat heb ik in de crisisgebieden waar ik heb gewerkt, steeds gezien. Deze zorgen moeten serieus genomen worden. Politieke keuzes maken in zo’n situatie is ontzettend lastig, ik benijd de politici niet, maar waar het om gaat is dat hun huidige aanpak leidt tot aantoonbare anti-humanitaire neveneffecten.

 

Verantwoordelijkheid

Het kan niet zo zijn dat Europa op deze manier haar verantwoordelijkheid afwentelt en daardoor de mensen om wie het gaat in onacceptabele omstandigheden aan hun lot overlaat. Europa dient naar vermogen (en dat is flink!) bij te dragen aan vluchtelingenopvang – ver weg maar ook hier op dit continent.

 

Redelijke alternatieven

Onze ervaring en onze expertise ligt op het terrein van de menselijke consequenties van beleid en in dit geval zijn deze consequenties diepgaand antihumanitair. Europa afficheert zichzelf graag als een gemeenschap van waarden en een bastion van en voor menselijkheid. Het migratiebeleid van de afgelopen jaren laat juist het tegenovergestelde zien. We doen daarom een dringend beroep op politici in Nederland en de rest van Europa om redelijke alternatieven uit te werken, die daadwerkelijk een humanitair karakter hebben.

 

 

Dit artikel verscheen op 26 mei 2017 als ingezonden stuk in het Reformatorisch Dagblad

 

Meer vragen en antwoorden over onze reddingsacties op zee

 


afbeelding van Arjan Hehenkamp
Geschreven door: Arjan Hehenkamp
Arjan Hehenkamp vertrok in 1992 op zijn eerste missie voor Artsen zonder Grenzen als logistiek medewerker naar Somalië. Inmiddels is hij algemeen directeur van Artsen zonder Grenzen.
Sluit zoeken

Zoekveld