‘Hier kun je het je niet veroorloven om ziek te zijn'

afbeelding van Siegfried Modola
De bevolking van Zuid-Sudan gaat zwaar gebukt onder aanhoudend geweld. Fotojournalist Siegfried Modola ging met ons team op pad in het district Leer en ving een noodsituatie in woord en beeld.

We vertrekken vroeg, van de internationale luchthaven in Juba, de hoofdstad van Zuid-Sudan, met een vliegtuig van Artsen zonder Grenzen zelf. Het vliegveld is een belangrijke logistieke hub voor hulporganisaties. Vanuit die plek proberen zij een wanhopige bevolking in nood te voorzien van cruciale hulp.

 

Tocht

Het vliegtuigje heeft acht stoelen. Ik zit er met arts Philippa en teamleider Georg. De rest van het vliegtuig is gevuld met medische materialen. Die zullen we nodig hebben voor onze tocht van acht dagen door het gebied rond de plaats Thaker, op zo’n twee uur vliegen van Juba.

 

Arts Philippa wacht op het vliegtuig van Artsen zonder Grenzen.

 

Burgeroorlog

Zuid-Sudan werd in 2011, na tientallen jaren van conflict, onafhankelijk van Sudan.

Sindsdien lijdt het jongste land ter wereld echter hevig onder de burgeroorlog tussen bevolkingsgroepen Dinka en Nuer, die het gevolg is van de politieke strijd tussen president Salva Kiir en zijn voormalige vicepresident Riek Machar. Door de gevechten van de afgelopen jaren zijn miljoenen mensen op de vlucht geslagen, wordt er nauwelijks meer voedsel verbouwd en meldt de VN dat er hongersnood dreigt.

 

Hoogste prijs

En zo betaalt de burgerbevolking de hoogste prijs bij deze crisis. Zij leven op de frontlinies, met nauwelijks genoeg basismiddelen om te kunnen overleven. Hele dorpen zijn afgebrand, mensenrechten worden voortdurend geschonden en toegang tot zorg is zeer schaars. Hulporganisaties kunnen alleen hulp geven als het veilig genoeg is.

 

De bevolking van Zuid-Sudan leeft op de frontlinies van de aanhoudende gevechten in het land.

 

Mobiel zorgnetwerk

Dat geldt ook voor Artsen zonder Grenzen. Na opgelaaide gevechten in juli 2016 in het district Leer moesten burgers én hulpverleners het gebied halsoverkop verlaten. Enkele maanden later zette de noodhulporganisatie een mobiel zorgsysteem op, om toch de bevolking te kunnen bereiken. Dat doen zij met een netwerk van lokale gezondheidswerkers, mensen die zelf getroffen zijn door het conflict. Deze hulpverleners kunnen de meest voorkomende ziekten, zoals luchtweginfecties en malaria, behandelen. Zij blijven bovendien bij de mensen, ook als deze opnieuw moeten vluchten. Artsen zonder Grenzen zorgt voor medicijnen, materialen en training.

 

Uitgestorven

We landen in Thaker op een stoffige, winderige strook grond, in een uitgestorven gebied. In de verte zien we wat huisjes, maar er zijn bijna geen mensen te zien. In Thaker werd onlangs hevig gevochten. Mensen vertellen ons dat de meeste mannen het vee naar een veiligere plek aan het brengen zijn.

 

Het uitzicht vanuit het vliegtuig van de omgeving in het district Leer.

 

Haasten

Slechts enkele minuten nadat we geland zijn, komt James* ons al tegemoet. James is een van de lokale hulpverleners. Hij zegt dat er een vrouw is met ernstige zwangerschapscomplicaties. We haasten ons erheen. Ik hoor het vliegtuig, nu vrijwel leeg, alweer vertrekken. Artsen zonder Grenzen heeft maar een paar van dat soort vliegtuigen, die het hele land moeten bestrijken. Elke minuut extra aan de grond is daarom een verspilde minuut.

 

Aan boord

Arts Philippa onderzoekt de hoogzwangere vrouw, die al twee dagen aan het bevallen is. De baby zit vast en de vrouw zegt dat ze haar kind al 24 uur niet heeft voelen bewegen. ‘Ze moet onmiddellijk naar ons ziekenhuis in Bentiu,’ zegt Philippa. Het vliegtuig, dat net is opgestegen, wordt meteen teruggeroepen. Niet veel later is de vrouw, met een familielid, aan boord. En diezelfde avond horen we dat de moeder het goed maakt. Haar baby is geboren, verzwakt, maar levend.

 

Een vrouw met ernstige zwangerschapscomplicaties wordt per vliegtuig naar ons ziekenhuis in Bentiu gebracht.

 

Schaduw

Dat weten we nog niet als we de mobiele kliniek in Thaker opzetten. Al snel vormt er een lange rij in de schaduw van enkele acaciabomen, van mensen die overal vandaan komen. Het zijn vooral vrouwen en kinderen. Er zijn ook wat oude mannen bij. Nauwelijks jonge mannen. We onderzoeken kinderen op koorts en tekenen van ondervoeding. Andere patiënten krijgen malariatesten, urineonderzoeken of worden meteen medicijnen meegegeven.

 

Onherbergzaam

Het is heet en onherbergzaam. Het is ruim 35 graden en zo droog dat de wind op je huid lijkt te branden. Ik heb continu dorst. Dit is geen plek waar je het je kunt veroorloven om ziek te zijn. En velen moeten uren lopen om de kliniek te bereiken. Ik vraag me af hoe de moeders en hun kinderen deze vijandige omgeving kunnen trotseren.

 

Kinderen schuilen onder een deken tegen de hitte in het droge gebied.

 

Waardigheid

Een vrouw brengt haar dochter naar de kliniek. Het meisje lijkt ernstig ondervoed en ziet er veel jonger uit dan ze werkelijk is. Er komt een oude vrouw, ondersteund door een jonger familielid. Verderop ligt een andere vrouw. Ze is te zwak om te staan of zelfs te zitten. Een zwangere vrouw wordt verzorgd nadat ze flauwvalt. In de drie dagen die volgen behandelt het team meer dan 600 patiënten. En toch, bij iedereen die ik ontmoet zie ik waardigheid, ondanks dat ze elke dag opnieuw moeten vechten om te overleven.

 

Riskeren gevaar

‘Dit verhaal moet dan ook over hen gaan. En over onze gezondheidswerkers, de mensen die altijd ter plaatse zijn,’ zegt Philippa tegen me. ‘Zij riskeren het meeste gevaar. Ze zijn het doelwit van gewapende bendes die denken dat ze geld hebben omdat ze voor een internationale organisatie werken. Wij als internationale hulpverleners trainen ze, ondersteunen ze, doen er alles aan om te zorgen dat zij zo veel mogelijk patiënten kunnen behandelen. Maar zij blijven als wij weer weggaan.’

 

Gezondheidswerker James* zet ’s nachts zijn muggennet op. Hij slaapt buiten, naast de kliniek.

 

Moerassen

James is dus een van deze lokale hulpverleners. Hij werkt nu een jaar voor Artsen zonder Grenzen en is teamleider in deze regio. Hij beaamt de woorden van Philippa. ‘Het is soms gevaarlijk werk. We volgen de bevolking, waar ze ook heen gaan. Ik zat een keer acht uur lang in de moerassen met een groep mensen, omdat we ons moesten verstoppen voor gewapende mannen. Er werd geschoten. Vijf mensen kwamen om. Ik herinner me nog dat ik een vrouw zag die haar kind borstvoeding wilde geven. Ze had niet door dat het kind al gestorven was. Maar toch hou ik van dit werk. Ik hou ervan dat ik iets voor mijn gemeenschap kan doen. Mensen hebben medische hulp nodig. Ze hebben medicijnen en vaccinaties nodig. Ze hebben ons nodig.’

 

Aanval ophanden

De situatie kan van moment op moment veranderen. En de medische teams moeten daarop handelen. De prioriteit is altijd het minimaliseren van veiligheidsrisico’s. Hulpverleners zouden geen doelwitten moeten zijn in conflictgebieden. Maar in de onvoorspelbaarheid van oorlog schuilt altijd gevaar. En daarom worden we, na vijf dagen op pad, teruggeroepen naar Juba. Er zijn troepenbewegingen in onze buurt. Er zou een aanval ophanden zijn.

 

‘Mensen hebben medische hulp nodig. Ze hebben medicijnen en vaccinaties nodig.’

 

Vechten voor bestaan

Vanuit het dorp Gier gaan we terug naar dezelfde strook grond waar we een paar dagen terug landden. Daar wachten we op hetzelfde vliegtuig, die ons uit het gebied zal vliegen. Ik denk aan de woorden van Nyasunday*, die met haar vier kleine kinderen naar een van onze klinieken was gekomen. ‘We vechten voor ons bestaan. Onze huizen zijn verwoest. We vrezen voor ons leven. Mijn man zit ergens vast en kan niet reizen, omdat het te gevaarlijk is. Ik moet alleen voor mijn kinderen zorgen. Met bijna niets te eten. We eten waterlelies. Dit is geen leven voor hen. Ik hoop elke dag dat het morgen beter is.’

 

* Vanwege veiligheidsredenen zijn enkele namen veranderd.

 

April 2017


afbeelding van Siegfried Modola
Geschreven door: Siegfried Modola
Siegfried Modola is een onafhankelijke fotojournalist. Zijn werk laat de menselijke ervaringen zien achter sociale en politieke verhalen.
Sluit zoeken

Zoekveld