Op de markt in Tari, Papoea-Nieuw-Guinea, vertelt gezondheidszorgpsycholoog Puk Leenders van Artsen zonder Grenzen samen met haar team over de medische en psychologische hulp voor slachtoffers van huiselijk en seksueel geweld. © Yann Libessart/MSF

‘Mijn streven: toegang tot psychologische zorg’

afbeelding van Puk Leenders

Puk Leenders

psychosociaal hulpverlener

Gezondheidszorgpsycholoog Puk Leenders werkte een jaar lang in Papoea-Nieuw-Guinea om hulp te bieden aan slachtoffers van huiselijk en seksueel geweld.

Een jonge vrouw, 23 jaar was ze. Zij was door haar man met een schroevendraaier achter in het hoofd gestoken. Daardoor had zij neurologische schade: ze kon niet meer normaal praten en was gedesoriënteerd. Haar ouders konden haar niet bereiken. Er zijn stammenoorlogen en voor hen zou dat betekenen dat ze door vijandelijk gebied heen moesten. Ik heb veel tijd met haar doorgebracht om te kijken wat er voor haar mogelijk was, steeds stapje voor stapje verder, haar helpen dat te vinden waar zij kracht uit kon halen. Door te schrijven kon zij zich uiten.

 

Wil om te leven

Het is je recht om medische zorg te krijgen, en psychologische zorg is onderdeel hiervan. Ik wil eraan bijdragen dat mensen die krijgen, vooral in landen waar Artsen zonder Grenzen werkt, waar mensen dagelijks blootgesteld worden aan trauma’s. Van oorlog of ander geweld, dood, aids, het leven in vluchtelingenkampen. De wil om te leven is heel belangrijk om beter te worden. Je lichamelijke en geestelijke gezondheid zijn met elkaar verweven, het is samen één. Het is één munt met een voor- en een achterkant die elkaar beïnvloeden. Een trauma kan vergaande, blijvende – aan de oppervlakte vaak onzichtbare - psychische schade aanrichten. Mensen kunnen daardoor acute psychiatrische stoornissen ontwikkelen. Hoe en of mensen die trauma’s emotioneel en lichamelijk overleven, hangt voor een belangrijk deel af van de reacties van hun omgeving en de zorg die zij krijgen. Vuur kan verwarmen of verbranden, water kan je dorst lessen of je doen verdrinken, relaties tussen mensen kunnen helpen of vernietigen, traumatiseren of genezen. 

 

Gezondheidszorgpsycholoog Puk Leenders:‘Het is mooi dat je ziet dat er een gedeeld moment van plezier is, en dat is goed voor de hechtingsrelatie tussen ouder en kind.’ © Yann Libessart/MSF

 

Intieme oorlog

In Papoea-Nieuw-Guinea is er geen officiële oorlog, maar naar mijn idee wel een intieme oorlog. Het geweld hier komt van de mensen die het dichtst bij je staan: je vader of moeder, man of vrouw, zoon of dochter, broer of zus. Scheiden is voor vrouwen geen optie, vanwege het gevaar van wraak door de eigen familie of het risico op een stammenoorlog. Ieder slachtoffer van huiselijk of seksueel geweld is welkom bij ons. Ze krijgen van ons gratis medische en psychologische zorg. 

 

Een bord bij de ingang van het centrum voor gezinsondersteuning: ’We say no against violence against women!’ met handafdrukken van alle stafleden. © Yann Libessart

 

Veilig en vertrouwelijk

Bij de ingang van het centrum wijzen de assistenten mensen de weg. Als mensen bloeden of heel bang zijn, zorgen zij dat zij meteen doorkunnen. Ook fungeren ze als bewakers: ze voorkomen dat ongewenste mensen zomaar binnenlopen en zorgen zo voor een veilige omgeving. Iedereen die bij ons voor hulp komt wordt in de triage (eerste beoordeling of het om een spoedeisend geval gaat en welke zorg er nodig is) gezien. Daarna worden ze opgehaald door een verpleegkundige voor een privé consult. Op het bord werken we met speciale, vertrouwelijke codes die alleen wijzelf begrijpen. Alle patiënten worden anoniem gezien. 

 

Ik kan de geschiedenis niet veranderen. Ik kan alleen hulp bieden voor de toekomst”

Essentiële zorg

Een vrouw die verkracht is, bieden we de 5 onderdelen van essentiële zorg, zoals wij dat noemen: een preventieve hiv-behandeling, medicijnen tegen andere soa’s, vaccinaties, een morning-afterpil en psychische noodhulp. En als zij dat wil, vervolgafspraken voor counseling. Mensen met ernstige verwondingen worden opgenomen. Op de verpleegafdeling doen wij een gezamenlijke ronde: een dokter, anesthesist, fysiotherapie-assistent én een psychologische hulpverlener. We kijken dus naar de hele persoon: wat heeft deze persoon nodig om weer verder te kunnen?

 

Waarde

Wat wij doen is mensen aandacht geven, een kop thee, een arm om hen heen te slaan. Voor ons is dat normaal, maar voor velen is dat een uitzondering. Zij hebben geleerd dat zij niets waard zijn en wij kunnen hen dan iets van waarde brengen. Wij geven uitleg. Mensen verwijten hen bijvoorbeeld dat ze zich niet hebben verzet. Maar als je door 6 mensen overvallen en verkracht wordt, gaat je lichaam in overlevingsmodus. Je lichaam weet dat je moet meewerken om te overleven. Wij kunnen hun helpen zichzelf te ‘ontschuldigen’: we vertellen ze dat ze zich niet schuldig hoeven te voelen dat ze niet geschreeuwd of teruggevochten hebben. Wij zeggen: het was juist erg verstandig, en daarom zit je hier nu. Voor henzelf en voor de mensen om hen heen. Door met hen te praten en begeleiding te bieden kunnen wij proberen de gevolgen van het trauma voor hen tot een minimum te beperken.

 

Liefde

Een meisje van 11 was zeer gewelddadig verkracht. Zij werd in psychologische shocktoestand binnengebracht. Bij aankomst richtten hun ouders hun boosheid op haar, uit onmacht. We hebben met haar gepraat om haar te ontschuldigen, haar ouders uitgelegd dat uithuwelijken aan de dader of haar straffen voor meer schade zorgt. Zo kregen zij de ruimte om echt ouders voor haar te zijn: om liefde te geven. Ik kan niet veranderen wat zij mee hebben gemaakt. Ik kan de geschiedenis niet veranderen. Ik kan alleen hulp bieden voor de toekomst. Proberen hen te helpen het gebeurde om te zetten in een kracht, in plaats van een last. 

 

 deze mevrouw was heel blij mij te zien. Ze bedankte ons voor onze zorg in Tari en vertelde me dat het goed met haar ging. Ik stuntelde wat in het Huli en daar moesten we samen om lachen. Het was een mooi moment.’ © Yann Libessart

 

De hele patiënt

Door die support te geven, kunnen deze mensen ook voor anderen een voorbeeld zijn. Daarmee zet je een proces in gang, je baant een weg zodat anderen die later kunnen lopen. De impact die we kunnen maken werd het best verwoord door een van onze verpleegkundigen die een week met ons meedraaide. Zij zei: ‘Puk, dit is zó mooi: we behandelen de héle patiënt, niet alleen een deel. Het is zó mooi om de patiënt én lopend én met een glimlach ons centrum te zien verlaten.’

 

September 2014

 

* Vanwege vertrouwelijkheid worden de patiënten in dit artikel niet met naam genoemd.

Sluit zoeken

Zoekveld