Een jonge kala-azarpatiënt wacht op een van de twee injecties die hij elke dag moet komen halen als onderdeel van zijn kuur. Lankien, Zuid-Sudan. © Karel Prinsloo

17 dagen injecties redden een leven

afbeelding van Arne Béguin

Arne Béguin

tropenarts

Kala-azar is een ziekte die maar in een aantal plaatsen ter wereld voorkomt. Ondere andere in delen van Zuid-Sudan.

Rond de stad Lankien, in het noordoosten van Zuid-Sudan, komt de zandvlieg die de kala-azar (ook wel viscerale leishmaniasis genoemd) overbrengt veel voor. Een combinatie van de goede bodem, de aanwezigheid van acaciabomen en het klimaat.

 

Vluchtelingen

Afgelopen jaar was er een grote uitbraak van de ziekte omdat er veel vluchtelingen, vanwege de oorlog in het land, in dit gebied terechtkomen. Doordat ze veelal ondervoed zijn, zo vaak hun boeltje hebben moeten oppakken om weer verder te trekken en al dan niet ook met tuberculose en hiv zijn besmet, zijn zij erg bevattelijk voor de ziekte.

 

Parasiet

Toen ik vorig jaar in augustus in Lankien aankwam was de grootste toestroom van mensen met kala-azar net voorbij. Maar nog dagelijks komen zo'n 200 mensen voor hun poliklinische behandeling naar ons toe. En we hebben nu nog rond 60 mensen opgenomen. Zonder behandeling is kala-azar bijna altijd fataal, in de omstandigheden zoals die in Zuid-Sudan is het eigenlijk altijd fataal. De parasiet infecteert de witte bloedcellen waardoor het immuunsysteem wordt onderdrukt. Mensen komen naar ons met hoge koorts, een vergrote milt, bloedarmoede en ondervoeding. Gelukkig is het goed te behandelen: met 17 dagen twee keer per dag injecties toedienen redden we een leven!

 

Genezen

Mensen komen van ver, soms op een aantal dagen lopen afstand, om de injecties krijgen. In Lankien slapen ze dan bij familie, vrienden of totale vreemden gedurende de 17 dagen dat ze elke dag hun injecties bij ons moeten halen. De meeste patiënten kunnen daarmee worden genezen, maar als de ziekte verder is gevorderd, wordt het moeilijker. Dan moeten we ze opnemen en medicijnen via een infuus toedienen. Bloedarmoede en leverfalen zijn het gevaar.

 

Nyathak met moeder Nyaruach in het Artsen zonder Grenzen ziekenhuis in Lankien, Zuid-Sudan. © Karel Prinsloo

 

Oog van de naald

Bij Nyathak, een meisje van 6 jaar oud, was het zo ver gevorderd dat ze een bloedtransfusie moest ondergaan. Niet niks in een land waar bloeddonors niet makkelijk te vinden zijn. Een ander meisje hebben we ruim 3 weken op de intensivecareafdeling opgenomen. Omdat haar lever het begaf was haar bloedsuikerspiegel steeds weer te laag. Na 3 weken behandeling, een bloedtransfusie en dagelijks extra suiker in haar infuus lijkt ze het te gaan redden. Maar ze is er nog niet: door het lange ziek zijn is ze ook ondervoed dus gaan we haar nog een paar weken extra eten geven. Zij is echt door het oog van de naald gekropen.

 

Yakuony Jock Deng troost haar man Ruai Puot Malow (56). Zijn familie droeg hem 5 uur lang door de bossen naar het Artsen zonder Grenzen ziekenhuis in Lankien, Zuid-Sudan. © Karel Prinsloo

 

Tuberculose

Ook Ruai Puot was ernstig ziek. Door zijn relatief hoge leeftijd heeft hij meer kans op bijwerkingen van de injecties, dus werd ook hij opgenomen. Hij is al eens eerder behandeld voor kala-azar en had het nu opnieuw gekregen. Helaas is dat niet zo zeldzaam hier in Lankien. Mensen als Ruai die een tweede of derde keer het hebben gekregen hebben vaak nog een bijkomend probleem, zoals hiv of tuberculose. Bij Ruai zijn we daarom ook met de behandeling voor tbc begonnen: een extra kuur van 6 maanden. 

 

Tropenarts Arne Béguin en de Zuid-Sudanese verpleegkundige Denis Unzimai overleggen op de kala-azarafdeling in het Artsen zonder Grenzen ziekenhuis in Zuid-Sudan. © Karel Prinsloo

 

Denis

Omdat kala-azar nu zoveel voorkomt, hebben we hier een groot project. Ondanks dat er geen lokale dokters zijn door de constante oorlog en gebrek aan scholing, kunnen we met een beperkt aantal internationale hulpverleners het project draaiende houden. De lokale mensen zoals Denis zijn getraind, gefocust en ervaren in het herkennen en behandelen van kala-azar. Als tropenarts op eerste missie voor Artsen zonder Grenzen ben ik erg onder de indruk van wat we kunnen betekenen. Hoe we samen met de Zuid-Sudanese medewerkers met beperkte training en de juiste medicijnen zo'n verschil kunnen maken.

 

Als je maar op tijd bent

Anders dan bij ebola kunnen wij de meeste mensen beter maken: met 17 dagen injecties, een paar dagen infuus, of 6 maanden extra behandeling voor tbc. De meeste mensen genezen, als je maar op tijd aan kala-azar denkt als ze de symptomen vertonen en je de behandeling start. Een meisje als Nyathak dat in kritieke toestand binnenkomt en dan zien hoe zij twee weken later vrolijk in het ziekenhuis rondrent, dat geeft voldoening!

 

Februari 2015

 

Het team van Artsen zonder Grenzen heeft in 2014 meer dan drie keer zoveel mensen behandeld voor kala-azar dan in het voorgaande jaar. Tussen juli en september 2014 waren bijna 2.000 mensen onder behandeling waarmee het de grootste ooit vastgelegde kala-azaruitbraak in Lankien ooit nadert. Meer over de begindagen van de kala-azarpiek lees je in dit verhaal.