Een kompas aan boord van een schip met 604 opvarenden dat zo overvol was dat deze dreigde te kapseizen. De mensen konden door de teams van de MY Phoenix en de Bourbon Argos, zonder ongelukken, in veiligheid worden gebracht. © Gabriele François Casini/MSF

Stop het dodelijke beleid rond mensen op de vlucht

Hogere hekken houden mensen die vrezen voor hun leven niet tegen, stelt Artsen zonder Grenzen directeur Arjan Hehenkamp. Een oproep tot menselijkheid en te stoppen met beleid dat leed verlengt.

Dit opiniestuk verscheen in verkorte vorm op 27 juli 2015 in NRC Handelsblad in verband met de wereldwijde vluchtelingencrisis.

 

Boten vol uitgemergelde mensen op zee in Zuidoost-Azië, smekend om water, uitgeputte vluchtelingen in de branding op Griekse eilanden, wanhopige gezinnen die door het prikkeldraad tussen Turkije en Syrië proberen te breken om aan gevechten te ontsnappen. Afschuwelijke verhalen over onthoofdingen, martelingen en verkrachting in Libië. Slavenkampen en massagraven in de jungle van Zuidoost-Azië.

 

Kort geleden bezocht ik Jordanië, Irak en Turkije. Deze landen vangen 2,7 miljoen van de meer dan 4 miljoen vluchtelingen uit buurland Syrië op. Het wordt voor deze landen steeds moeilijker meer mensen onder te brengen nu de oorlog in Syrië zich blijft voortslepen en andere landen - ook in Europa – weigeren om meer verantwoordelijkheid te nemen voor de Syrische vluchtelingen. Afgelopen week sprak ik met vluchtelingen en migranten in Griekenland. Sommigen van hen hebben al hun geld besteed aan een soms levensgevaarlijke reis. Hun lijden tijdens deze vlucht is voor een groot deel een direct resultaat van moedwillig beleid van Europese Unie-lidstaten om een veilige en legale route naar Europa onmogelijk te maken.

 

Angst, ontbering en geweld

De hulpverleners van Artsen zonder Grenzen zien en horen overal ter wereld dezelfde verhalen van angst, ontbering en geweld; van Marokko, Myanmar tot Mexico, in Jemen, in Turkije, Griekenland, en rond de Andamanse Zee bij Myanmar. Mensen die achtergelaten worden in de Sahara en van de dorst omkomen, als vee in opslagloodsen en vrachtwagens worden samengepakt of worden verkracht, gemarteld en uitgehongerd door criminele bendes.

 

60 miljoen vluchtelingen wereldwijd

Volgens de Verenigde Naties zijn niet minder dan 60 miljoen mensen van huis en haard verdreven– het grootste aantal sinds de Tweede Wereldoorlog. 86 procent van deze mensen wordt opgevangen door buurlanden in de regio. Ondanks deze wereldwijde crisis voldoen veel staten niet eens aan de bestaande verdragsverplichtingen ten aanzien van vluchtelingen, terwijl migratiebeleid onder druk van de publieke opinie steeds restrictiever en repressiever wordt. Andere staten, waaronder die in Zuidoost-Azië proberen zelfs onder hun verantwoordelijkheden uit te komen door het Vluchtelingenverdrag uit 1951 en andere relevante internationale verdragen niet te tekenen. Westerse landen doen zich in plaats daarvan humanitair voor door hulp te bieden in vluchtelingenkampen in Turkije, Pakistan, Libanon, Kenia, Ethiopië en zelf niet ruimhartig vluchtelingen op te nemen. Ze creëren menselijke opslagplaatsen en houden de mensen zo uit het zicht en ver weg van de eigen grens.

 

Dezelfde landen zoeken ook naar andere manieren om onder hun verantwoordelijkheden uit te komen, bijvoorbeeld door de last door te schuiven naar weer andere landen. Een schrijnend voorbeeld daarvan is Australië, dat asielzoekers in Papoea-Nieuw-Guinea en Nauru gevangen zet. In de EU laten de lidstaten het probleem over aan de landen in zuidelijk Europa zoals Griekenland.

 

Maar deze crisis zal niet uit zichzelf verdwijnen. Mensen die vrezen voor hun leven zijn niet tegen te houden met hogere hekken, ze gaan op zoek naar een alternatieve, vaak nog gevaarlijker route. Australië bijvoorbeeld was lang één van de belangrijkste bestemmingen voor Afghaanse asielzoekers, vooral die uit de vervolgde Hazara-minderheid. Het huidige beleid dwingt deze mensen nu voor de wrakke bootjes naar Griekenland en Italië te kiezen.

 

Juridische en morele verplichtingen

Waar mensen bedreigd worden door geweld, repressie en volstrekte uitzichtloosheid gaan zij op zoek naar een veilige en betere toekomst. In plaats van weg te kijken moeten landen tegemoet komen aan hun juridische en morele verplichtingen: zorgen voor bescherming en menswaardige opvang voor vluchtelingen en migranten in plaats van hen tot iedere prijs buiten te houden.

 

Onze oproep aan overheden is simpel: geef menselijkheid voorrang, beperk de ontberingen zoveel mogelijk en geef de mensen hun waardigheid terug. En stop met beleid dat doodt en het leed verlengt.

 

Arjan Hehenkamp,

algemeen directeur Artsen zonder Grenzen

 

Mensen hebben onze hulpverleners verteld wat hen is overkomen, waarom zij deze stap hebben gemaakt en wat hen overweg is overkomen. Zo vertelt projectcoördinator Chiara Montaldo wat zij van mensen die in Sicilië zijn aangekomen heeft gehoord, droomde de Syrische Mohamed (17) van een carrière als profvoetballer, vluchtte Anna uit Eritrea via Sudan en Libië, en vertellen Halil, Sameer en Aasiya op reddingschip MY Phoenix over hun ontberingen.