Psychiatrische zorg: niet vanzelfsprekend

Psycholoog Antoine van Sint Fiet blogt vanuit standplaats India. Dit keer: over psychiatrische zorg in India.

In Nederland heb ik heel wat mensen met een psychiatrische ziekte zien langskomen en therapie gegeven. Hier in Manipur is het zo dat een van mijn counselors in het lokale ziekenhuis ondersteuning verleend aan de lokale psychiater. Zo kreeg ik een inkijkje in hoe psychiatrische zorg is georganiseerd in India.

 

10 tot 15 minuten

In en rond Churachandpur is de psychiatrische unit in het ziekenhuis de enige plek waar mensen hulp kunnen krijgen voor hun psychiatrische problemen. Mensen in een psychose, mensen die midden in een depressie zitten, mensen met een posttraumatische-stress-stoornis of andere angstklachten, mensen met verslavingsproblematiek, mensen in een manie, alles komt voor een consult van 10 tot 15 minuten met de psychiater naar het uithoekje van het ziekenhuis.

 

Duidelijk hulp nodig

Een tijdje geleden werd ik opgeroepen om een patiënte in onze kliniek te zien. Het ging om een 24-jarig meisje. Ze woonde met haar zussen bij haar ouders en het leek dat de familieleden niet zo goed wisten wat ze met haar aan moesten. Ze was daarom vooral op zichzelf aangewezen. Ze verrichtte wat huiselijk werk. Dat hield haar op de been. Ze had een vriendje gehad, maar die was er redelijk snel weer vandoor gegaan (haar met een gebroken hart en hiv achterlatend). Elke dag dacht ze dat het beter was om een eind aan haar leven te maken. Ze schaamde zich, ze had het gevoel een last te zijn voor haar familie en dat er geen vooruitzicht was dat het beter zou gaan. Het jonge meisje zag er aantrekkelijk uit, maar ze kwam in vuile kleren en met vieze voeten bij ons aan. Ze hield zich sterk, maar ze had duidelijk hulp nodig. Nadat ik met de arts had overlegd, besloot ik om haar met een verwijzing met ‘ernstige depressieve klachten en lichte psychotische symptomen’ naar de psychiater te begeleiden.

 

'Ik bleek juist de vreemde eend in de bijt'

 

Klein, donker gangetje

Ik liep met het meisje van onze kliniek naar het ziekenhuis. We kwamen aan in het kleine donkere gangetje voor de deur van de psychiater. Het zat er bomvol. Alle stoelen waren bezet dus we moesten staan. We registreerden haar bij de zuster die tegen de psychiater zei dat wij er waren. Er waren nog zeker 25 wachtenden voor ons. Gelukkig was er een familielid van een ander ziek iemand die voor het meisje opstond, zodat zij in ieder geval kon zitten.

 

Vreemde eend

De ironie was dat al snel duidelijk werd dat daar in dat smalle gangetje juist ik de vreemde eend in de bijt bleek. Alle mensen, patiënt en familielid, keken raar op dat die witte lange jongen daar stond te wachten totdat ik met het zieke lokale meisje mocht aantreden bij de psychiater. Twee jonge dames begonnen mij stiekem, een beetje angstig, smoezelend met elkaar, snel wegkijkend, even aan te gluren. Een vrouw van een jaar of 40, chronisch schizofreen, kwam op me af om te vragen hoe ik heette en waar ik vandaan kwam. We hadden een kort, grappig gesprekje, waarna ze wegliep en terugkeerde in haar eigen wondere wereld. Daarna kwam een vader aan om zijn psychotisch jonge zoon aan te melden. De jongen was helemaal in zijn eigen wereld, bleek en zichtbaar bang. Schichtig keek hij voortdurend over zijn schouder. In een ander hoekje zaten een vrouw en man depressief voor zich uit te kijken, leeg, ineengezakt, voor eeuwig wachtend op hun beurt.

 

'We zien haar elke week langzaam verbeteren'

 

Medicatie

Na een tijdje te hebben gewacht, riep de psychiater mij en het meisje bij hem. Nadat we zaten, vertelde het meisje wat er met haar aan de hand was. De psychiater verrichtte zijn psychiatrisch onderzoek en na een kwartier schreef hij haar (de volgens hem beste) medicatie voor. In India wordt medicatie gegeven als behandeling – en het liefst heel veel medicatie. Ook deze keer leek het wat aan de vele kant, maar ik was al lang blij dat we het consult hadden kunnen doen en dat de psychiater op één lijn zat met ons qua diagnostiek.

 

Langzame verbetering

Ik keerde terug met het meisje naar onze kliniek waar we haar de voorgeschreven medicatie gaven. Dat was de eerste keer dat we een patiënt psychiatrische medicatie konden geven uit onze eigen apotheek. Erg bijzonder. Ik vroeg een counselor om haar wekelijks te zien en te ondersteunen, onder mijn begeleiding. Sindsdien zien we haar elke week langzaam verbeteren. Maar het blijft een uitdaging om haar stabiel te houden en de suïcidale gedachten te verminderen.

 

'Ik heb verhalen gehoord van patiënten die aan de ketting worden gelegd'

 

Schrijnende situatie

Werken in een context waar psychiatrische zorg niet vanzelfsprekend is, is niet makkelijk. Het voorschrijven van (veel) medicatie is zowat het enige dat een chronisch psychiatrische patiënt geboden kan worden in Manipur. Geen intramurale zorg. Hopelijk wel een liefdevolle en geduldige familie die voor de zieke wil zorgen. Geen psychologische hulp of langdurige therapieën. Met een beetje geluk een vriend of vriendin die af en toe langskomt om te vragen of het al iets beter gaat. Geen crisisopvang. In het beste geval een sterke buur die net op het goede moment weet in te springen. Ik heb verhalen gehoord van psychiatrische patiënten die thuis aan de ketting worden gelegd om ze enigszins onder controle te houden. Een schrijnende situatie.

 

Een klein stapje vooruit

En dan te bedenken dat de zorg voor psychiatrische patiënten in India nog relatief goed is – in vergelijking met vele andere landen. Er zijn landen in Afrika waar slechts één psychiater is in het hele land. Wat doe je dan als je broer ineens allerlei geesten ziet en de duivel tegen hem hoort praten, of je zusje energieloos thuis zit en een einde aan haar leven wil maken? Met deze gedachte ben ik blij dat we met Artsen zonder Grenzen in Manipur een patiënt met psychiatrische klachten gratis medicatie en zorg kunnen geven.

 

Februari 2016


afbeelding van Antoine van Sint Fiet Geschreven door: Antoine van Sint Fiet
Antoine van Sint Fiet werkt als psycholoog voor Artsen zonder Grenzen. 'Omdat ieder mens recht heeft op hulp. Naast medische zorg ook psychologische of sociale hulp als dat nodig is.'
Sluit zoeken

Zoekveld