‘Waar zijn we nu?’

afbeelding van Chiara Montaldo

Chiara Montaldo

projectcoördinator

De afgelopen maanden bereikten duizenden bootvluchtelingen na een barre tocht de kust van Sicilië. Een team van Artsen zonder Grenzen, onder aanvoering van Chiara Montaldo, geeft hen medische hulp.

Ik ben in Pozzallo, een klein toeristenstadje in het zuiden van Sicilië. De afgelopen week kwamen hier ruim 700 vluchtelingen aan. Ons team werkt dag en nacht om deze mensen bij te staan. Sommige vluchtelingen staken de Middellandse Zee over in rubberbootjes, anderen in houten sloepen – en vrijwel elk vaartuig was veel te onveilig om een dergelijke reis mee te maken.

 

Betalen

De boot die op zondag aankwam na een reis vanuit Turkije was een van de betere boten die ik gezien heb. Aan boord waren vooral jonge mannen uit Syrië, Palestijns gebied en Egypte. Zij kunnen over het algemeen meer betalen en kunnen de reis daarom maken in betere vaartuigen. Daardoor is hun fysieke toestand ook vaak beter als ze de kust van Europa bereiken.

 

Aan de kust van Sicilië liggen veel boten die gebruikt zijn om vluchtelingen over de Middellandse Zee te brengen. Veel boten zijn veel te onveilig om een dergelijke reis mee te maken. © Luca Visone/MSF

 

Chemische brandwonden

Twee dagen eerder kwam er een boot aan uit Libië met aan boord vooral mensen uit Afrikaanse landen – Nigeria, Gambia, Mali, Eritrea en Somalië. Ook gezinnen met jonge kinderen. Veel van deze vluchtelingen hadden zweren op hun lichaam en chemische brandwonden door de benzine in het ruim van de boot. Daarnaast hadden sommige mensen huidaandoeningen, zoals schurft en luis, veroorzaakt door maandenlange gevangenschap in detentiecentra in Libië. Ook zien we mensen met verwondingen die het gevolg zijn van marteling en geweld. Een paar van hen hadden schotwonden. Zij vertelden ons over de chaos in Libië, dat je het risico loopt beschoten te worden als je over straat loopt. De ziektes, verwondingen en aandoeningen die we aantreffen bij mensen sluiten aan bij de reis die ze achter de rug hebben, over zee en vóór hun oversteek.

 

Open over risico’s

Soms komen de vluchtelingen aan op een ‘gemengde boot’: mensen uit Syrië op het dek, Afrikanen in het ruim. Zij zeggen dat ze meer kans maken op redding als de reddingsschepen zien dat er witte vluchtelingen op de boot zijn. De vluchtelingen weten dat zodra ze in een boot stappen, er een kans is dat ze de tocht niet overleven. De meesten zijn open over de risico’s die ze nemen, maar ze zijn bereid die risico’s te lopen omdat de plek die ze ontvluchten zo verschrikkelijk is.

 

Het zijn mensen van alle leeftijden”

 

Opeengepakt

De reis vanuit Libië duurt drie of vier dagen. De mensen aan boord hebben doorgaans erg honger als ze aankomen – er is vaak wel wat water op de boot, maar zelden eten. Toch zijn veel mensen bij aankomst ook uitgedroogd en volledig uitgeput. En met honderden mensen vaak opeengepakt hebben veel mensen ook lichaamspijnen. De overlevenden van schipbreuken zijn er altijd nog erger aan toe, fysiek én mentaal. Zij hebben vaak veel zout water ingeslikt, hebben ademhalingsproblemen en lijden aan trauma’s, opgelopen door hun eigen ervaringen en doordat ze medepassagiers, soms vrienden of familieleden, hebben zien sterven.

 

Alle leeftijden

Tot vorig jaar waren de meesten die de Middellandse Zee overstaken jonge mannen. Maar nu zijn het mensen van alle leeftijden. Hele families komen hier aan, met grootouders en jonge kinderen. Vorige week waren er twee baby’s. Eén was acht dagen oud, de ander slechts vier dagen. Ze waren in Libië geboren, net voordat de boot vertrok. Ook zien we meer en meer kinderen – vaak tieners vanaf een jaar of dertien – die de reis alleen maken, zonder ouders.

 

Hulpverleners van Artsen zonder Grenzen bieden aan wal medische zorg aan de vluchtelingen. © Ikram N’gadi/MSF

 

Uniformen

Vluchtelingen uit Syrië hebben vaak nog wat bezittingen – meestal een kleine tas met kleren. Maar de mensen uit Afrika zijn vaak al zo lang op reis dat ze helemaal niets meer hebben, zelfs geen schoenen. Zodra ze hier in Sicilië aan wal komen, staan onze hulpverleners klaar om ze op te vangen. Maar ook worden zij opgewacht door de autoriteiten, waaronder velen in politie-uniform. Omdat veel vluchtelingen tijdens hun reis slachtoffer zijn geweest van geweld door mannen in uniform, is het weerzien met nog meer uniformen vaak een angstig moment. Daarom is het zo belangrijk dat wij er ook zijn. Velen ervaren onze aanwezigheid als vriendelijk en vertrouwd. Zij kennen ons. Een man die uit Palestijns gebied kwam, herkende ons logo omdat wij hem ooit behandelden in een kliniek in Gaza. Een vrouw uit Egypte had voor ons als tolk gewerkt in Caïro.

 

Dramatisch moment

Het bereiken van de kust is een dramatisch moment, maar vaak ook een mooi moment. De vluchtelingen zijn moe en hongerig, maar ze leven nog en zijn blij en opgelucht dat ze het gehaald hebben. Zodra ze uit de boot stappen, gaan ze naar onze medische tent, waar we ze onderzoeken op tuberculose, chronische ziekten en andere medische problemen. Vaak zijn onze hulpverleners de eerste mensen waar ze mee praten. Velen vragen: ‘Waar zijn we nu?’ Of: ‘Wat gebeurt er nu met ons?’

 

We zouden graag meer doen om ze te beschermen”

 

Schokkend

Wij vragen de vluchtelingen waar ze vandaan komen en hoe hun reis verliep. De antwoorden zijn soms schokkend. Een negentienjarige vrouw uit Nigeria met chemische brandwonden over haar hele lichaam vertelde me dat het ruim van haar boot volliep met benzine en zout water. Twee mensen slikten dat per ongeluk in en stierven. Ze wist niet wat er daarna met de lichamen was gebeurd.

 

Mensensmokkel

Ik maakte zorgen om deze jonge vrouw, en wat er met haar zou gebeuren. We weten dat veel Nigeriaanse vrouwen slachtoffer zijn van mensensmokkel en dat zij de prostitutie in gedwongen worden. Er reizen zo veel vrouwen alleen – we zouden graag meer doen om ze te beschermen. Maar we zien ze vaak maar een paar dagen, in het opvangcentrum op de wal. Daarna worden ze ergens anders heen gebracht en verliezen wij de meesten uit het oog.

 

De vluchtelingen worden na aankomst verwelkomd door hulpverleners van Artsen zonder Grenzen én lokale autoriteiten, waarvan velen in politie-uniform. © Ikram N’gadi/MSF

 

Depressies

Voor mensen die we nog wel zien, kunnen de ervaringen op zee en de zorgen over de toekomst tot depressies leiden. Terwijl zij wachten tot hun asielaanvraag behandeld wordt – dat wel drie maanden tot een jaar kan duren – kunnen zij niet werken en voelen velen zich erg alleen. Onze psychologen staan hen bij met geestelijke gezondheidszorg. Diegenen die asiel krijgen, kunnen gaan studeren of gaan werken. Maar een baan vinden is niet makkelijk, zeker als je de taal niet kent. Die mensen die geen asiel krijgen, krijgen ook geen bescherming. Velen zoeken illegale routes om door te reizen, en belanden mogelijk in de criminele wereld.

 

Deuren openen

De blik van de wereld is nu vooral gefocust op de zee. Maar alleen reddingsoperaties kunnen deze situatie niet verbeteren. Europa moet haar deuren openen en moet ervoor zorgen dat mensen op legale wijze bescherming kunnen vinden, zonder dat zij daarvoor hun leven moeten riskeren.

 

April 2015

Sluit zoeken

Zoekveld