Slangenbeten: een vergeten gezondheidscrisis

Elk jaar worden miljoenen mensen gebeten door giftige slangen. Velen krijgen daarop niet de behandeling die zij nodig hebben. Met dramatische gevolgen.

Nyekuony (35) was aan het vissen in de rivier bij haar huis in het moerasgebied Sudd in Zuid-Sudan. Opeens werd ze in haar voet gebeten door een slang. Ze ging daarop naar een traditionele geneesheer en kocht daarna medicijnen bij een lokale apotheek. Niets hielp, de wond genas niet. Het vlees en de botten begonnen zelfs te rotten, waarbij haar voet en onderbeen ernstig werden aangetast. Ze kon niet meer lopen. En omdat ze middenin een conflictgebied woont, kon ze ook geen ziekenhuis bereiken.

 

Amputeren

Maar liefst twee jaar nadat ze gebeten was, kreeg Nyekuony eindelijk behandeling, in een ziekenhuis van Artsen zonder Grenzen in Agok. De chirurg had echter geen andere keuze dan haar been te amputeren, om verdere schade te voorkomen. Met behulp van krukken kan ze zich nu weer verplaatsen. En hoewel ze uiteindelijk geluk had het te overleven, had eerdere hulp mogelijk haar been kunnen redden.

 

Nyekuony verloor haar onderbeen nadat ze niet snel genoeg behandeld kon worden voor een slangenbeet.

 

Zorg niet beschikbaar of betaalbaar

Nyekuony is één van naar schatting vijf miljoen mensen die elk jaar door slangen gebeten worden. Daarvan lopen ongeveer 125.000 tot 400.000 permanente handicaps of verminkingen op. Veel slachtoffers zijn kinderen in plattelandsgebieden waar weinig tot geen zorg is. Maar zelfs als zij een kliniek bereiken die effectief tegengif heeft, kunnen zij de behandeling vaak niet betalen: de kosten die kunnen oplopen tot 250 dollar is voor sommigen zelfs een dubbel jaarsalaris.

 

'Enige ziekenhuis in de regio waar veilig en effectief tegengif is'

 

Gratis behandeling

Artsen zonder Grenzen geeft gratis behandeling aan het toenemend aantal mensen dat door slangen gebeten wordt. In Agok, het enige ziekenhuis in de regio waar veilig en effectief tegengif is, zijn dat meer dan driehonderd mensen per jaar. Tegengif was cruciaal bij het redden van het leven van Nyajinma (6), die op een nacht naar het ziekenhuis kwam met blaren op haar huid, een gevaarlijk snelle hartslag en een opgezwollen hand, arm en borst.

 

Twee doses

Nyajinma werd gebeten toen ze sliep. Haar moeder liep vervolgens anderhalf uur met haar dochter in haar armen naar de dichtstbijzijnde kliniek. Daar was echter geen tegengif. Ze werd daarop snel overgebracht naar ons ziekenhuis in Agok. ‘We gaven haar meteen twee doses tegengif,’ zegt klinisch medewerker Bonface Omuli. ‘We moesten snel handelen, ze was in levensgevaar. Maar gelukkig haalde ze het.’

 

Nyajinma (6) was in groot gevaar na een slangenbeet. Twee doses tegengif waren nodig om haar leven te redden.

 

Tegengif raakt op

We behandelden Nyajinma met het tegengif FAV-Afrique van het Franse bedrijf Sanofi-Pasteur. Dit is het meest veelzijdige tegengif dat beschikbaar is; het helpt tegen beten van de tien meest voorkomende giftige slangen in grote delen van Sub-Saharaans Afrika. Sanofi-Pasteur produceert het middel echter niet meer en de huidige voorraden bereiken eind juni 2016 hun uiterlijke houdbaarheidsdatum. Er zijn andere middelen, maar zij zijn minder effectief en nog niet uitgebreid getest.

 

Geen keuze

‘Als tussenoplossing zullen we andere middelen gebruiken,’ zegt programmamanager Christine Jamet. ‘Maar het behandelen van patiënten wordt een stuk lastiger. De andere tegengiffen zijn niet effectief tegen alle slangenbeten en mensen weten zelden door welke slang ze gebeten zijn. We moeten mensen dus gaan behandelen op basis van de symptomen die ze hebben. We weten niet welke impact een bepaald tegengif dan heeft. Helaas hebben we momenteel geen andere keuze.’

 

Het meest effectieve tegengif, FAV-Afrique, wordt niet meer geproduceerd en de voorraden bereiken binnen hun uiterlijke houdbaarheidsdatum.

 

Dramatische gevolgen

Voor slachtoffers van slangenbeten in Zuid-Sudan is een goede behandeling dus geen vanzelfsprekendheid. Sterker nog, dat geldt voor mensen wereldwijd. Veel slachtoffers krijgen niet de behandeling die zij nodig hebben. En zolang er geen nieuw tegengif geproduceerd wordt dat veilig, betaalbaar en beschikbaar is, zal dit een vergeten gezondheidscrisis blijven, waar honderdduizenden mensen de gevolgen van zullen dragen.

Sluit zoeken

Zoekveld