© Tommy Trenchard

‘Overlevers hebben de juiste zorg nodig’

afbeelding van Armand Sprecher

Armand Sprecher

arts en medisch specialist

Op 7 november werd Sierra Leone officieel ebolavrij verklaard. Vormt ebola nog een gevaar in West-Afrika? Medisch specialist Armand Sprecher beantwoordt vragen.

Waar in West-Afrika worden nog mensen met ebola besmet?

‘De epidemie is voorbij in Sierra Leone, en eerder al in Liberia, maar er duiken nog steeds nieuwe besmette mensen op in Guinee. Twee weken geleden werden er nog drie mensen opgenomen in onze ebolakliniek in hoofdstad Conakry. Een ervan was een baby, geboren met het virus, maar gelukkig nog steeds in leven. Twee patiënten kunnen we herleiden naar een bekende keten van besmetting. Maar één patiënt niet.’

 

Wat betekent dat?

‘Het monitoringsysteem is nog altijd erg zwak. Er zijn 233 mensen in Guinee waarvan we weten dat ze in contact zijn gekomen met een ebolapatiënt, maar die niet gevolgd kunnen worden. Zo kan het zijn dat een patiënt een taxi deelde met een medepassagier, maar dat lokale zorgautoriteiten de taxichauffeur en de andere passagier niet kunnen vinden. Daarom is het zo moeilijk om de epidemie te beëindigen. De uitbraak is voor het moment voorbij in Sierra Leone, maar zolang ebola nog heerst in Guinee, blijft de kans bestaan dat het virus de drempel naar het buurland oversteekt. Waakzaamheid is geboden en een snelle respons bij nieuwe besmettingsgevallen blijft cruciaal in de hele regio.’

 

Voorlichter Emma Kamara spreekt met mensen in een dorp in Sierra Leone over de hulp die Artsen zonder Grenzen biedt aan mensen die ebola overleefd hebben. Vele overlevers kampen met fysieke en mentale problemen. © Tommy Trenchard

 

Bestaat de kans dat ebola endemisch wordt in West-Afrika ?

‘Er zijn twee mogelijke routes van een ziekte als ebola waardoor het over een langere tijd constant blijft voorkomen. Door veel “late gevallen” als gevolg van seksuele overdracht of als een virus zich aanpast aan zijn nieuwe gastheer. Het eerste hebben we niet zien gebeuren. Het tweede lijkt onwaarschijnlijk, omdat het ebolavirus – in tegenstelling tot bijvoorbeeld hiv of mazelen – niet van een dier komt dat evolutionair dicht bij de mens staat. Ebola voelt zich niet erg thuis in het menselijk lichaam.’
 

Maar verspreidt ebola zich niet te snel om definitief te stoppen?

‘Vanwege de manier waarop het virus zich van mens naar mens verspreidt, is het juist niet aannemelijk dat het endemisch wordt. Ebola verspreidt zich niet snel door oppervlakkig contact. Het gaat bijvoorbeeld niet zomaar van mens tot mens op straat, zoals bij griep het geval is. Besmetting komt vaak voor bij onveilige begrafenissen of bij de zorg voor zieke mensen. Maar als de risico’s helder zijn, en als de ketens van besmetting bekend zijn, dan kan de ziekte in zijn spoor gestopt worden. Zo zijn ebola-uitbraken in andere landen ook beëindigd.’

 

'Het is essentieel om een goed surveillance-systeem te hebben in de hele regio'

 

Kan het virus voortleven nadat een patiënt genezen is verklaard?

‘Van de 27.000 mensen die tot nu toe ebola hebben gehad, zijn er een paar “late gevallen” bekend. Het virus blijft in delen van het lichaam achter waar het immuunsysteem minder actief is, zoals in testikels, hersenen en achter de ogen. Alleen in het geval van seksuele overdracht zou het virus dan enigszins logisch naar een ander kunnen worden overgebracht. Het aantal keer dat we dit gezien hebben, is zeldzaam. Maar het is wel een mogelijk risico bij overlevenden van de ziekte.’

 

Dus ebola-overlevers moeten in de gaten gehouden worden?

‘Enkel focussen op mogelijk besmettingsgevaar van overlevers is absoluut geen goed idee. De aandacht en middelen moeten juist uitgaan naar algehele surveillance. Het is essentieel om een goed surveillance-systeem te hebben in de hele regio. De wetenschap moet zich daarop toeleggen. We moeten juist begaan zijn met de overlevers. We moeten hen de juiste zorg geven, hen niet zien als bedreiging.’

 

Saleh Fornah uit Sierra Leone overleefde ebola. Bij een medisch onderzoek worden haar ogen getest. Veel overlevers hebben nog fysieke klachten, waaronder oogproblemen. © Tommy Trenchard

 

Welke zorg hebben zij nodig?

‘Er zijn ongeveer 15.000 mensen in West-Afrika die ebola overleefd hebben. Velen hebben aanhoudende fysieke en mentale problemen. Fysieke problemen zijn vaak gewrichtspijnen, chronische vermoeidheid, gehoorproblemen en oogproblemen. Dat laatste kan zonder specialistische zorg zelfs leiden tot blindheid. Daarnaast kunnen de vreselijke ervaringen van mensen – het ernstig ziek zijn, opname in ebolakliniek, de verschrikkelijke angst – tot depressie of posttraumatische stress leiden.’

 

Krijgen zij de benodigde hulp ook?

‘Ondanks hun noden hebben veel overlevers nauwelijks toegang tot goede gezondheidszorg. Er is nog steeds angst onder gezondheidswerkers om overlevers te behandelen. Ook is goede zorg voor veel mensen te duur – door hun ziekte zijn velen hun baan kwijtgeraakt. Het is dan ook cruciaal dat zorgautoriteiten en andere betrokken partijen alles in het werk stellen om overlevers en hun familieleden toegang tot goede, gratis zorg te bieden.’


afbeelding van Armand Sprecher Geschreven door: Armand Sprecher
Dr. Armand Sprecher is medisch specialist voor Artsen zonder Grenzen.
Sluit zoeken

Zoekveld