F*ck you, ebola!

afbeelding van Benjamin Black

Benjamin Black

gynaecoloog

Na maandenlange voorbereidingen opende Artsen zonder Grenzen vorige maand haar ziekenhuis voor moeder-en-kindzorg in Magburaka, Sierra Leone. Het eerste weekend was er één om niet snel te vergeten.

In Magburaka, centraal gelegen in Sierra Leone, werken we zij aan zij met het medisch personeel van het overheidsziekenhuis. Samen bieden we medische zorg aan zwangere vrouwen en jonge kindjes. Iedereen is buitengewoon gemotiveerd: wij zijn blij dat we aan de slag kunnen om deze levensreddende zorg te kunnen verlenen in dit door ebola geplaagde land.

 

Ernstige complicaties

Ons eerste weekend aan het werk zal ons nog lang bijblijven. Allereerst omdat het meteen al buitengewoon druk was. De ambulances bleven maar aanrijden, soms met twee vrouwen tegelijk erin, vaak met ernstige complicaties waardoor de bevallingen lang en zwaar waren. Zo was er een vrouw met een gescheurde baarmoederwand. Een vrouw waarbij de placenta losgeraakt was. Een baby met neonatale tetanus – zijn kleine gezichtje vertrok continu van de pijn.

 

Sierra Leoonse gezondheidswerkers in Magburaka.

 

Positief

Dat weekend was niet alleen memorabel vanwege de patiënten die we behandelden, maar vooral vanwege iemand die we niet zagen. Er was een 22-jarige vrouw in het ziekenhuis die op bezoek was bij een opgenomen patiënt. Drie dagen later stierf deze vrouw. Zoals bij alle sterfgevallen in het land werd haar lichaam voor de begrafenis getest op ebola. Wij waren enkele dagen later bijeen voor een teamvergadering. De onderlinge stemming was goed. Ons project zat op de rit. De samenwerking was uitstekend. En de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) stond op het punt om de ebola-uitbraak in West-Afrika ten einde te verklaren. Toen onze vergadering net tien minuten bezig was, kregen we te horen dat de test van de overleden vrouw positief was.

 

Hartverscheurend

Velen van ons, waaronder ikzelf, waren hier ook op het hoogtepunt van de ebola-epidemie. Dat was een tijd van verschrikkelijk verlies, van hartverscheurende ervaringen, van paranoia vanwege een onzichtbaar virus en van heel veel doden. Dat was ook het moment dat ons oude project voor moeder-en-kindzorg moest sluiten. De uitbraak was simpelweg out of control en de veiligheid van onze patiënten en medewerkers stonden op het spel. Dat besluit was verstandig, maar desalniettemin zeer pijnlijk. Het voelde alsof de ziekte ons verslagen had. Toen we ons nieuwe project openden, waren we daarom gebrand om het bestendig te maken tegen een nieuwe uitbraak. We konden niet weten dat we al zo vroeg op de proef gesteld zouden worden.

 

Alert

We gingen met alle medewerkers door het ziekenhuis, van afdeling naar afdeling. We zorgden dat alle medewerkers van het ziekenhuis beschermende uitrusting hadden, de strikte hygiënemaatregelen opvolgden en alert waren op zorgwekkende symptomen. Verder zorgden we ervoor dat de isolatieruimtes gereed waren. We bereidden alles zeer zorgvuldig voor. We zouden dit er dit keer klaar voor zijn. Ebola zou ons nu niet verslaan. Samen zeiden we: ‘F*ck you, ebola!’

 

Medische voorzieningen worden grondig schoongehouden.

 

Druk

Maar ebola is meer dan een ziekte. Het is ook een gemoedstoestand. Zodra het virus actief is, neemt de druk om het te ‘vangen’ toe en is elke mogelijke besmette persoon ‘schuldig tot het tegendeel bewezen wordt’. Niet iedereen is bestand tegen die druk. Zeker na alles wat er de afgelopen jaren was gebeurd. Ik ging er daarom van uit dat sommige ziekenhuismedewerkers niet meer naar hun werk zouden durven. Ik had het mis. Iedereen kwam – meer vastberaden dan ooit.

 

Angstaanjagend

Het besluit om mensen te isoleren, draagt een enorme verantwoordelijk met zich mee. Je labelt ze met ebola, of ze nou besmet blijken of niet. Je behandelt ze in een tent, terwijl je een raar, geel beschermend pak draagt. Voor een patiënt is het een angstaanjagende ervaring. Bovendien is het lastiger voor ons om mensen in isolatie te behandelen voor andere ziekten. Je bent beperkt in wat je dan kunt doen.

 

Geen keuze

Op een zaterdagochtend werd een negenjarig meisje binnengebracht door haar moeder. Ze had hoge koorts, geen eetlust en een zwakke ademhaling. Ze zag er heel slecht uit – ze voldeed aan alle criteria voor een potentiële ebolabesmetting. Maar mogelijk had ze ernstige malaria. In dat geval zou isolatie haar kansen op overleving drastisch verlagen. We stonden daarom voor een uiterst moeilijke beslissing. We twijfelden hevig, maar we hadden eigenlijk geen keuze. Het meisje moest geïsoleerd worden.

 

'Ebola stelt je vaardigheden én geweten op de proef'

 

Secuur

Bij ebola mag niets overhaast gebeuren. Je moet uiterst secuur je beschermende kleding aandoen, alle materialen en handelingen voorbereiden en zorgen voor nauwkeurige infection control. Daar waren we mee bezig terwijl het meisje in de armen van haar moeder lag. En daar blies ze ook haar laatste adem uit.

 

Aanraken

De moeder zat tegenover ons, huilend en zachtjes fluisterend tegen haar dochter, en we konden niets doen. Het meisje was een mogelijk besmet persoon, dus we konden haar zelfs nog niet aanraken. We moesten de ruimte ontsmetten, alsnog onze voorbereidingen afronden en in beschermende kleding een bloedmonster afnemen zodat we het kind konden testen op ebola. Die test bleek negatief. Het meisje had geen ebola.

 

Op de proef

Ebola is een wrede ziekte – vanwege de levens die het virus eist, maar ook vanwege de verschrikkingen die je waarneemt en de twijfel die het zaait. Ebola stelt je steeds weer op de proef: je klinische vaardigheden én je geweten. Het enige dat je eraan kunt doen, is er met elkaar over praten en je beslissingen evalueren, wetende dat je werkt in een context waarin je het nooit perfect kunt doen.

 

De isolatieruimtes zijn high-risk-ruimtes.

 

Subtiele kenmerken

Een paar dagen later kregen we bericht dat er opnieuw een mogelijk besmet persoon naar ons ziekenhuis kwam. De twijfel die we bij het jonge meisje hadden, hadden we nu niet. Mensen die ebola hebben, bewegen op een bepaalde manier, kijken op een bepaalde manier uit hun ogen. Het zijn subtiele kenmerken, maar hulpverleners die lang met ebolapatiënten hebben gewerkt, herkennen ze vaak meteen. We moesten deze vrouw nog testen, maar we wisten wat de uitslag zou zijn.

 

Vreemd

Positief – zoals we al dachten. Ondertussen bleven de ambulance komen en bleven vrouwen bevallen. Het is vreemd om doodsbange mensen te moeten isoleren terwijl er op een steenworp afstand gezonde kindjes geboren worden. Maar het paste helemaal bij onze teamgeest: ‘F*ck you, ebola!’

 

Positieve PR

De met ebola besmette vrouw brachten we uiteindelijk over naar hoofdstad Freetown, naar een gespecialiseerde ebolakliniek. De andere activiteiten in het ziekenhuis hadden er niet onder geleden. We hadden weer een proef doorstaan. En dat zorgde voor de nodige positieve PR. Steeds meer zwangere vrouwen kwamen naar het ziekenhuis – nog voordat ze echt op het punt van bevallen stonden – omdat ze hoorden van de goede zorg, voor, tijdens en na de bevalling.

 

'Ze was bang dat de geschiedenis zich zou herhalen'

 

Trots

Laat op een vrijdagavond hadden we binnen korte tijd drie bevallingen. Een vrouw die een tweeling kreeg. Een vrouw die haar elfde kind verwachtte. En een vrouw die haar zevende bevalling had, maar geen levend kind meer had. Vooral die laatste bevalling maakte indruk. De vrouw huilde continu, uit angst, omdat ze bang was dat de geschiedenis zich zou herhalen. Met het hele team ondersteunden we haar op elke mogelijk manier. En toen de baby uiteindelijk kwam, levend, gezond, keek de vrouw – eindelijk moeder nu – met gepaste trots naar haar zoontje.

 

Symbolisch

Dat moment werd voor ons symbolisch voor die hectische week. We weten wat ebola kan doen. Wij weten hoe het een zorgsysteem volledig lam kan slaan. Maar ons team, stuk voor stuk toegewijde professionals, bleven standvastig en daadkrachtig en boden de cruciale zorg die vrouwen en kinderen op dat moment nodig hadden. Ebola dook weer op en ik ben blij dat dat bij ons was. Wij waren er klaar voor. F*ck you, ebola! 

 

Februari 2016


afbeelding van Benjamin Black Geschreven door: Benjamin Black
Benjamin Black, uit Engeland, werkt als gynaecoloog voor Artsen zonder Grenzen.
Sluit zoeken

Zoekveld