Zorg kan fistels voorkomen

Medisch adviseur en tropenarts Michiel Lekkerkerker richt zich onder meer op reproductieve gezondheidszorg. Hij is een sterk voorvechter van betere gezondheidszorg voor vrouwen.

 

Is een fistel te verhelpen?

Ja! Tussen de 10 en 20 procent is relatief eenvoudig te opereren. Als tropenarts heb ik deze operatie enkele malen zelf uitgevoerd. Voor complexere gevallen heb je echter specifiek hierop getrainde artsen of chirurgen nodig. Het gaat om delicate chirurgie en het is belangrijk dat de operatie in één keer lukt. Want als de operatie mislukt, kan de fistel verlittekenen. Dat maakt het moeilijker om de fistel alsnog te repareren. Het is echter niet eenvoudig om aan fistelchirurgen te komen. Verloskundige fistels komen in het Westen niet meer voor, dus chirurgen zijn niet opgeleid in het uitvoeren van dit soort hersteloperaties.

 

Hoe heeft Artsen zonder Grenzen dit opgelost?

Een aantal van onze chirurgen zijn in training geweest bij Kees Waaldijk, een Nederlandse chirurg in Nigeria die al 25 jaar uitsluitend fisteloperaties doet. Hij wordt internationaal erkend als expert. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft Waaldijks aanbevelingen overgenomen. Daardoor worden fistelpatiënten nu veel eerder, en met betere resultaten, geopereerd dan voorheen. Hij heeft meer dan 20.000 vrouwen geopereerd en traint ook chirurgen en verpleegkundigen. Eén van de chirurgen die door Waaldijk is getraind is Volker Herzog, de chirurg die voor ons de fisteloperaties in de Centraal-Afrikaanse Republiek heeft uitgevoerd.

 

En hoe pakken we het aan?

Wij werken vooral in onveilige gebieden en hebben onze aanpak hierop aangepast. We kiezen ervoor korte projecten op te zetten: fistelkampen, zoals we die noemen. De medische teams ter plaatse gaan op zoek naar vrouwen die voor de operatie in aanmerking komen. Vervolgens zet een hierop toegelegde verpleegkundige het fistelkamp op. Zij traint het team in de begeleiding van de vrouwen voor en na de operatie en op welke complicaties ze moeten letten. Wanneer nodig worden extra medewerkers ingehuurd. Een in fisteloperaties getrainde chirurg of gynaecoloog voert de operaties uit. Per dag kan het chirurgisch team gemiddeld twee à drie operaties doen.

 

Operaties en oefeningen

Bij elke vrouw wordt beoordeeld of een operatieve ingreep nodig is. Als de fistel klein is en het vrij recent is ontstaan, kan het volstaan een katheter aan te brengen waardoor de wond uit zichzelf kan genezen. De vrouwen die een operatieve ingreep nodig hebben, krijgen instructies. Zo moeten ze onder meer voor en na de operatie 4 tot 6 liter water per dag drinken om blaas- en nierontstekingen tegen te gaan. Ze moeten bekkenbodemoefeningen doen om de controle over hun blaas zoveel mogelijk terug te krijgen. Afhankelijk van de ernst van de fistel, blijven vrouwen tussen de 3 tot 8 weken in het kamp, inclusief pre- en postoperatieve zorgperiode.

 

Is een fistel levensbedreigend?

De fistel zelf is niet direct levensbedreigend, de sociale implicaties zijn dat wel. Door de fistel raken vele vrouwen geïsoleerd, komen ze buiten de maatschappij te staan. Een verdere marginalisatie van een groep die al zeer kwetsbaar is. Het is een symptoom van een probleem waar wij als Artsen zonder Grenzen al jaren tegen vechten. Fistels zijn het gevolg van een groot tekort aan kwalitatieve verloskundige zorg, net zoals dat geldt voor moedersterfte door infectie en doodbloeden. Fistels zijn in feite de prijs die een vrouw betaalt voor het overleven van een dergelijk zware bevalling. Maar het aantal vrouwen dat sterft tijdens of na de bevalling, is nog veel groter. Goede zwangerschapsbegeleiding kan zo ontzettend veel voorkomen.

 

Over Michiel Lekkerkerker

Michiel is van oorsprong tropenarts. In 1988 werkte hij voor Artsen zonder Grenzen in Mozambique. Daarna werkte hij enige jaren in Afrika en vervolgens als huisarts in Nederland. Hij gaf onder andere aan Artsen zonder Grenzen medisch advies op het gebied van chirurgie en ziekenhuiszorg in ontwikkelingslanden. Sinds 1999 is hij vast in dienst als medisch adviseur op ons hoofdkantoor in Amsterdam.

 

Sluit zoeken

Zoekveld