Ons streven: een organisatie waar iedereen veilig is 

Al acht jaar op rij publiceert Artsen zonder Grenzen cijfers over meldingen van misbruik en wangedrag binnen onze organisatie. Dit jaar vertellen die cijfers een belangrijk maar moeilijk verhaal. Net als vorige jaren is het aantal meldingen gestegen. Dat kan betekenen dat meer mensen zich veilig voelen om te melden en het systeem om meldingen beter weten te vinden. Maar het laat ook zien hoeveel werk er nog gedaan moet worden om misbruik te voorkomen en aan te pakken.

Een ernstige zaak van vorig jaar speelde zich af in Oost-Tsjaad. Daar helpen we onder meer Soedanese vluchtelingen, die de oorlog in hun land zijn ontvlucht. Medewerkers van Artsen zonder Grenzen hebben zich schuldig gemaakt aan ernstig wangedrag, waaronder seksuele uitbuiting, misbruik en intimidatie. Het onderzoek naar deze gebeurtenissen is in juni 2025 afgerond.

Zestien onderzoekers werkten acht maanden lang aan het onderzoek. Ze bestudeerden 59 meldingen over medewerkers en andere mensen die verbonden waren aan Artsen zonder Grenzen, zoals leveranciers. Waar we ernstig wangedrag konden vaststellen en de verantwoordelijken konden aanwijzen, hebben we ingegrepen. Achttien medewerkers zijn ontslagen. Zij mogen nooit meer voor ons werken.

Ik wil vooral stilstaan bij het leed van de patiënten en collega’s die slachtoffer zijn geworden van dit gedrag. Als internationaal voorzitter voel ik een diepe verantwoordelijkheid en verdriet dat het niet is gelukt deze mensen te beschermen. Seksuele uitbuiting, misbruik en intimidatie passen totaal niet bij onze principes en waarden. Dit soort gedrag is een ernstige schending van vertrouwen, met verwoestende gevolgen voor getroffenen, gemeenschappen en collega’s.

Ik ben van Soedanese afkomst en heb familieleden die gevlucht zijn voor de oorlog. Daarom raakt wat er in Oost-Tsjaad gebeurde mij ook persoonlijk. Vrouwen die vreselijk geweld hebben overleefd en zijn gevlucht hebben recht op waardigheid, respect en veiligheid. Ook vrouwelijke collega’s hebben misbruik meegemaakt. Dit had nooit mogen gebeuren.

Uit ons onderzoek blijkt dat onze maatregelen om misbruik te voorkomen niet toereikend waren. We moesten snel opschalen omdat honderdduizenden mensen waren gevlucht. Daardoor hebben we niet goed genoeg gezorgd dat alle medewerkers onze gedragsregels kenden en zich eraan hielden. Ook hebben we niet goed genoeg in kaart gebracht welke risico’s er speelden, en wat we daaraan konden doen. En we hadden er beter voor moeten zorgen dat patiënten en medewerkers wisten hoe ze misbruik veilig en vertrouwelijk konden melden.

Door dit onderzoek hebben we belangrijke veranderingen doorgevoerd in Oost-Tsjaad. We hebben de werving, inwerkperiode en training van medewerkers verbeterd. We hebben risico’s in kaart gebracht in al onze programma’s en maatregelen genomen om die risico’s te verkleinen. En we hebben meer mensen en expertise ingezet om onze teams te helpen, zodat zij risico’s eerder herkennen en aanpakken. Ook hebben we samengewerkt met patiënten, vrouwengroepen en lokale leiders. Zo zorgen we dat mensen beter weten wat misbruik is en hoe ze het kunnen melden.

Ook buiten Oost-Tsjaad hebben we het afgelopen jaar onze referentiechecks verbeterd. Zo voorkomen we dat mensen die zich schuldig maakten aan misbruik of ernstig wangedrag, kunnen werken bij andere projecten of opnieuw worden aangenomen. Ook werken we aan betere ondersteuning voor overlevenden van seksueel geweld. Meer informatie over wat er is gebeurd en onze aanpak vind je hier, in het rapport.

Wat er gebeurde laat ook iets groters zien: er zijn ongelijkheden en machtsverschillen die we binnen Artsen zonder Grenzen moeten aanpakken. Vrouwen lopen bijvoorbeeld een groter risico op misbruik, en vooral seksueel misbruik. Conflict, het moeten vluchten en het afhankelijk zijn van hulp, kunnen die machtsverschillen nog groter maken. En hoe groter die machtsverschillen, hoe groter het risico op misbruik. Daarom is het zo belangrijk dat onze maatregelen om misbruik te voorkomen zo goed mogelijk werken. 

We beginnen dit werk niet vanaf nul. Jarenlange inzet van onze teams heeft ervoor gezorgd dat we misbruik nu beter voorkomen, opsporen en aanpakken. Maar de gebeurtenissen laten zien dat we nog niet klaar zijn. We moeten nog sneller vooruitgang boeken.

Als arts weet ik: een veilige omgeving voor patiënten, gemeenschappen en collega’s is de kern van wie we zijn als medische noodhulporganisatie. Het hoort bij onze medische en ethische belofte om geen schade te berokkenen. Ik neem die verantwoordelijkheid heel serieus. 

Elk project en elk kantoor van Artsen zonder Grenzen moet een plek zijn waar mensen zich veilig, gerespecteerd en beschermd voelen. Een plek waar misbruik niet wordt getolereerd. Een plek waar mensen geholpen en gesteund worden om ongepast gedrag te melden. En een plek waar de stem en ervaring van de mensen die het meest getroffen zijn, meetellen bij hoe we misbruik voorkomen en aanpakken. Dit belangrijke werk vraagt elke dag om aandacht, verantwoording en actie van elke collega.