Een vrouw klampt zich vast aan de reling van het Artsen zonder Grenzen en SOS MEDITERANNEE reddingsschip Aquarius. Zij is gered van een overvolle houten boot ten noorden van Libië.

Over onze reddingsacties op zee

Als hulporganisatie kunnen wij niet werkeloos toezien hoe duizenden mensen op zee verdrinken. Onze reddingsacties zijn niet dé oplossing, maar we doen ze met als enige doel levens te redden.

Iedereen die probeert conflict en vervolging te ontkomen heeft het recht te vluchten. En we verdedigen het recht van iedereen, los van wat de beweegredenen zijn om hun moederland te verlaten, om humaan en met respect te worden behandeld. Wat wij zien is dat het afschrikbeleid van de Europese Unie steeds strikter wordt, maar dat dat niet leidt tot minder doden of minder mensen die de levensgevaarlijke oversteek aangaan. Sterker nog, ze verergeren het lijden. Mensen zien geen andere oplossing dan de zee op te gaan. De enige echte oplossing is dat de EU zorgt voor legale en veilige routes voor asielzoekers. Wij krijgen hier regelmatig vragen over van het Nederlandse publiek. Hieronder geven wij antwoord op veelgestelde vragen.

 

Details weten? Bekijk ons internationaal overzicht van onze reddingsacties.

 

Trekken reddingsacties extra vluchtelingen aan?

Wat wij zien en horen, zowel in Libië als op ons reddingsschip, is dat mensen uit pure wanhoop óf onder dwang op de boten van de smokkelaars stappen. De zogenaamde ‘push factoren’- de redenen waarom mensen de oversteek wagen- kennen wij maar al te goed: wreedheden in Libië, oorlogen en conflicten, vervolging, structurele armoede. Deze push factoren zijn vele malen groter dan de vermeende aanzuigende werking (‘pullfactor’) van de reddingsacties op zee.

 

Onderzoekers van onder meer de Universiteit van Oxford vergeleken periodes met intensieve reddingsacties met periodes met minder intensieve reddingsacties.* Er kon geen verband worden vastgesteld tussen het aantal vluchtelingen dat de oversteek waagde, en de intensiteit van de reddingsoperaties. Wel kon worden vastgesteld dat er in de periode van minder intensieve reddingsacties meer mensen stierven.

 

Hassiba Hadj-Sahraoui, adviseur humanitaire zaken van Artsen zonder Grenzen: ‘Wij geloven niet dat wij een pullfactor zijn voor vluchtelingen, omdat wij de pushfactoren vanuit de gebieden waar zij vandaan komen maar al te goed kennen: wreedheden in Libië, oorlogen en conflicten, vervolging, structurele armoede. Moeten we eerst duizenden mensen op zee laten verdrinken om te bewijzen dat dit echt de redenen zijn waarom mensen de gevaarlijke oversteek op zee wagen?’

 

Spelen reddingsacties mensensmokkelaars in de kaart?

Het is onmogelijk om uit te sluiten dat mensensmokkelaars misbruik maken van reddingsacties. Zij hebben ook internet en kunnen – zoals vele anderen – via een gratis website zien waar er schepen varen. Wij erkennen dat we ongewild een rol spelen in een pervers systeem. Wij zijn echter zelf niet het probleem noch de oplossing. Zolang er mensen blijven verdrinken, blijven wij er varen om mensen te redden van de verdrinkingsdood.

 

Werken jullie samen met mensensmokkelaars?

Nee. En wij zijn nog nooit direct gebeld door mensensmokkelaars of door mensen op boten in nood. Wel is het algemeen bekend dat burgers hotlines hebben opgezet voor mensen in nood die ze kunnen bellen, waarop via de hotline het MRCC wordt ingeseind.

 

Lees ook deze interviews in NRC en in Trouw

 

Hoe werken jullie dan?

We varen met een schip op 25 zeemijl (46 kilometer, pakweg Amsterdam – Leiden) van de Libische kust. Dit is het gebied waarvandaan de meeste noodoproepen komen. De coördinatie van de reddingsacties ligt inmiddels niet meer bij de Italiaanse, maar bij de Libische kustwacht. Dat betekent niet dat de Aquarius instructies zal opvolgen om mensen naar Libië terug te brengen. Libië is door de VN erkend als een onveilige bestemming voor geredde drenkelingen en wij zullen in lijn daarmee handelen.

 

Waar brengt Artsen zonder Grenzen de geredde mensen naartoe?

De situatie op de Middellandse Zee is momenteel erg verwarrend. Reddingsschepen en koopvaardijschepen die mensen hebben gered, worden steeds vaker geweigerd door Malta en Italië, waar de dichtstbijzijnde veilige havens zijn. Omdat Libië door de VN is erkend als een onveilige bestemming, zullen we de mensen die wij redden in ieder geval niet naar Libië brengen.  

Wij kunnen niet zelfstandig beslissen om vluchtelingen elders naartoe te brengen, zoals Tunesië of Malta. Het is ook niet aan ons om akkoorden te sluiten tussen Italië en andere landen over de opvang van vluchtelingen. Dat kunnen alleen die landen zelf.

 

Waarom brengen jullie hen niet terug naar Libië?

Als je mensen redt moet je ze naar een veilige plek brengen. Dat is Libië, waar milities de baas spelen en waar migranten en vluchtelingen uitgebuit en mishandeld worden, absoluut niet. Bovendien beslissen wij zelf niet waar wij de mensen afzetten. 

 

Zetten jullie je transponders (zenders) uit?

Nee. Onze zenders (radio en satelliet) staan altijd aan, al is het wel zo dat het radiosignaal waar gratis websites mee werken niet altijd ontvangen wordt vanwege de afwezigheid van zendmasten midden op zee.

 

De Aquarius opereert volgens de maritieme regels die gelden, namelijk dat je altijd je Automatic Identification System (AIS) aan hebt staan. Het AIS stuurt 2 signalen uit: 1 via VHF (radiogolven) en 1 via satelliet. De gratis websites die de zenders volgen, zoals Marine Traffic, kunnen alleen VHF-signalen die via ontvangers op het vasteland worden doorgestuurd oppikken. Dat betekent dat als er geen ontvangers zijn, zoals als je je midden op zee bevindt, bijvoorbeeld op 30 zeemijl (55 kilometer) van de dichtstbijzijnde ontvanger op het vasteland, de boot op zo’n gratis website ‘verdwijnt’.

 

Ons AIS-signaal dat we via de INMARSAT-satelliet versturen wordt ontvangen door stations die onderdeel van dit satellietsysteem zijn, zoals het Maritime Rescue Coordination Center (MRCC), vrachtschepen en maritieme bedrijven. Voor de ontvangst via de satelliet moet echter betaald worden, en daarom zie je deze signalen niet voorkomen op gratis websites.

 

Geven jullie valse papieren aan vluchtelingen of liegen jullie over leeftijden van vluchtelingen?

Als wij een patiënt behandelen, krijgt hij of zij van ons een medisch document. Dit document heeft de patiënt nodig om een volgende arts op te hoogte te stellen van zijn of haar medische geschiedenis. Om het document op te stellen vragen wij een vluchteling waar ze vandaan komen en hoe oud ze zijn, voor onze eigen medische registers. Wij weten dat niet iedereen dat waarheidsgetrouw beantwoordt (en soms zelfs niet weet), maar dat kunnen wij niet verifiëren. Wij adviseren mensen overigens om niet te liegen over hun leeftijd. Het medische document is geen wettelijk document. Als wij onze informatie aan de autoriteiten overhandigen, informeren we hen altijd over deze tekortkomingen van ons register. Als een overheid of autoriteit toch een beslissing neemt over een vluchteling op basis van dat document, is dat hun verantwoordelijkheid.

 

Onze zoek- en reddingsacties zijn onderdeel van onze hulp in en rond de Middellandse Zee

 

* https://www.law.ox.ac.uk/research-subject-groups/centre-criminology/centreborder-criminologies/blog/2017/03/border-deaths